Shloka 44
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः
Transliteration
yacca brahmasutā rājansamāyātā sarasvatī / trīnsaṃpūrayituṃ kuṇḍānagnihotrasya vai vidheḥ
Translation
Und, o König, auch Sarasvatī, die Tochter Brahmās, kam dorthin, um nach der Vorschrift des Agnihotra die drei Kuṇḍas zu füllen.
Word by Word
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
ब्रह्मसुताdaughter of Brahmā
ब्रह्मसुता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + सुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: ब्रह्मणः सुता
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
समायाताarrived
समायाता:
कर्तृविशेषण (Predicate participle of subject)
TypeVerb
Rootया (धातु) + सम्-आ (उपसर्ग) (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having come/arrived’
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्रीन्three
त्रीन्:
कर्मविशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (numeral adjective qualifying ‘कुण्डान्’)
सम्पूरयितुम्to fill
सम्पूरयितुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootसम् + पूर् (धातु) (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्यय (Infinitive), उद्देश्य/प्रयोजन (purpose); धातु: पूर् ‘to fill’
कुण्डान्pits/ponds (kuṇḍas)
कुण्डान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
अग्निहोत्रस्यof the Agnihotra rite
अग्निहोत्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअग्नि + होत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: अग्नेः होत्रम्
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
विधेःof the rule/ordinance
विधेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन