Shloka 43
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्
Transliteration
viṣṇoḥ padāni nāgānāṃ kuṇḍaṃ saptarṣisaṃsthitam / gatvopaspṛśya śucyaṃbho jagāmāgastyasaṃśrayam
Translation
Er ging zu den Fußspuren Viṣṇus und zum Teich der Nāgas, wo die Sieben Ṛṣis verweilten. Nachdem er sich mit reinem Wasser gereinigt hatte, begab er sich in Agastyas Obhut.
Word by Word
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
पदानिfootprints/steps/places
पदानि:
कर्म (Karma/Object; understood with ‘visited’)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), बहुवचन
नागानाम्of the Nāgas (serpents)
नागानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
कुण्डम्pond, sacred pool
कुण्डम्:
कर्म/अधिकरण (Object/Location; appositional)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन
सप्तर्षिसंस्थितम्occupied/attended by the seven sages
सप्तर्षिसंस्थितम्:
विशेषण (Qualifier of ‘कुण्डम्’)
TypeAdjective
Rootसप्त ऋषि + संस्थित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समास: तत्पुरुष (सप्तर्षिभिः/सप्तर्षिषु संस्थितम्)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातु: गम् ‘to go’
उपस्पृश्यhaving sipped/touched (water) for purification
उपस्पृश्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु) + उप (उपसर्ग) (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातु: स्पृश् ‘to touch’ (उप+स्पृश् = to perform ablution by touching water)
शुचि-अम्भःpure water
शुचि-अम्भः:
कर्म (Karma/Object; of ‘उपस्पृश्य’)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + अम्भस्/अम्भः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय: शुचि च तत् अम्भः
जगामwent
जगाम:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अगस्त्यसंश्रयम्the abode/refuge of Agastya
अगस्त्यसंश्रयम्:
कर्म (Karma/Goal)
TypeNoun
Rootअगस्त्य + संश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष: अगस्त्यस्य संश्रयः