Shloka 42
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
सेवते गोपिकाधीशं तेन सिद्धिं न चागतः / वसिष्ठ उवाच इत्युक्ता त्वरितं कान्तं सा मृगी हृष्टमानसा
Transliteration
sevate gopikādhīśaṃ tena siddhiṃ na cāgataḥ / vasiṣṭha uvāca ityuktā tvaritaṃ kāntaṃ sā mṛgī hṛṣṭamānasā
Translation
Er dient dem Herrn der Gopīs, doch hat er dadurch keine Siddhi erlangt. Vasiṣṭha sprach: Als dies gesagt war, eilte die Hirschkuh mit freudigem Herzen zu ihrem Geliebten.
Word by Word
सेवतेserves, attends upon
सेवते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
गोपिका-अधीशम्the lord of the gopīs
गोपिका-अधीशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगोपिका (प्रातिपदिक) + अधीश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (gopikānām adhīśaḥ)
तेनby him/thereby
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
सिद्धिम्success, attainment
सिद्धिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
आगतःcame/attained
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; अर्थे: 'has come/has attained'
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative particle)
उक्ता(she) having been told
उक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; 'having been told/addressed'
त्वरितम्quickly
त्वरितम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्वरित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative/avyayībhāva usage): 'quickly'
कान्तम्beloved (husband/lover)
कान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
मृगीthe doe (female deer)
मृगी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
हृष्ट-मानसाwith delighted mind
हृष्ट-मानसा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; कर्मधारयः (हृष्टं मानसं यस्याः/हृष्टं मानसम्)