Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors

Dharma’s Line and the Sādhyas

तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते / पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता

tisrastu vithayo hyetā uttaro mārga ucyate / pūrvottare ca phalgunyau maghā caivārṣabhī smṛtā

Diese drei vīthī heißen Uttaro Mārga, der nördliche Pfad. Und im Nordosten (pūrvottara) werden die beiden Phalgunī und Maghā als Ārṣabhī (vīthī) erinnert.

तिस्रःthree
तिस्रः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: ‘but/indeed’)
विथयःpaths (vīthīs)
विथयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविथि/वीथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (particle: ‘indeed/for’)
एताःthese
एताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
उत्तरःnorthern
उत्तरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
मार्गःpath/route
मार्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
पूर्व-उत्तरेin the east and the north
पूर्व-उत्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, द्विवचन; द्वन्द्व (पूर्वं च उत्तरं च)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
फल्गुन्यौthe two Phalgunīs
फल्गुन्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootफल्गुनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; नक्षत्र-नाम (पूर्वफल्गुनी, उत्तरफल्गुनी)
मघाMaghā (nakṣatra)
मघा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमघा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्र-नाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (particle: ‘indeed/just’)
आर्षभीĀrṣabhī (name)
आर्षभी:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootआर्षभी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
स्मृताis known/remembered (as)
स्मृता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त—भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is remembered/known as’