Previous Verse
Next Verse

Shloka 57

Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya

Awakening of the King and Morning Observances

प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप / दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्

prasahya haraṇe doṣaṃ yadi saṃpaśyase nṛpa / dattvā mūlyaṃ gavāśvādyamṛṣerthenuḥ pragṛhyatām

O König, wenn du im gewaltsamen Nehmen einen Makel siehst, dann gib den Preis — Kühe, Pferde und dergleichen — und nimm die Kuh des Rishi an.

prasahyaforcibly
prasahya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootpra√sah (धातु) + lyap (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya usage; ‘forcibly’
haraṇein taking away
haraṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootharaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन)
doṣamfault
doṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdoṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
yadiif
yadi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
FormConditional indeclinable (शर्त-अव्यय) ‘if’
saṃpaśyaseyou perceive
saṃpaśyase:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam√paś (धातु)
FormPresent (लट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन); ātmanepada
nṛpaO king
nṛpa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (सम्बोधन), Singular (एकवचन)
dattvāhaving given
dattvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√dā (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), avyaya usage; ‘having given’
mūlyamprice; compensation
mūlyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmūlya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
gavāśvādyamcows, horses, etc. (wealth)
gavāśvādyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgo (प्रातिपदिक) + aśva (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); समाहार-द्वन्द्व: ‘cows, horses, etc.’ (as a collective)
ṛṣeḥof the sage
ṛṣeḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
dhenuḥthe cow
dhenuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhenu (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
pragṛhyatāmlet (it) be taken/accepted
pragṛhyatām:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√grah (धातु)
FormImperative (लोट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); passive (कर्मणि प्रयोग)