Shloka 31
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व
Transliteration
gacchatsvapārśvacara darśitavarṇasaudho lebhe mudaṃ purajanaiḥ paripūjyamānaḥ / rājā tato munivaropacitāṃ saparyāmātmānurūpamiha sānucaro labhasva
Translation
Während er zwischen farbenprächtigen Palästen schritt, die ihm seine Begleiter zeigten, und von den Bürgern überall verehrt wurde, erfüllte ihn Freude. Dann hieß es: „O König, empfange hier, samt deinen Gefolgsleuten, den Dienst und die Verehrung, die die erhabenen Weisen bereitet haben, dir angemessen.“
Word by Word
gacchatgoing
gacchat:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियाविशेषणभावेन
sva-pārśva-caraḥhis attendant at the side
sva-pārśva-caraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + pārśva (प्रातिपदिक) + cara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘svasya pārśve caraḥ’ (one who moves at one’s side); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
darśita-varṇa-saudhaḥ(he) whose palace displayed splendid colors
darśita-varṇa-saudhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdarśita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक) + saudha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘darśitā varṇāḥ yasmin saudhe’ (palace showing colors/beauty); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
lebheobtained; felt
lebhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
mudamjoy
mudam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmud (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
pura-janaiḥby the townspeople
pura-janaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘purasya janaiḥ’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
paripūjyamānaḥbeing honored
paripūjyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpari+pūj (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tataḥthen; thereafter
tataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमसूचक (then/from there)
muni-vara-upacitāmenhanced by excellent sages
muni-vara-upacitām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmuni (प्रातिपदिक) + vara (प्रातिपदिक) + upacita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘munivaraiḥ upacitā’ (augmented by best sages); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
saparyāmservice; worship; hospitality
saparyām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsaparyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ātman-anurūpambefitting oneself
ātman-anurūpam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootātman (प्रातिपदिक) + anurūpa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘ātmanaḥ anurūpam’ (suitable to oneself); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
sa-anucaraḥtogether with attendants
sa-anucaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गवत्) + anucara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘sa-’ = सहार्थक (with)
labhasvaobtain; receive
labhasva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन