Shloka 20
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्
Transliteration
saubhāgyabhogamamitaṃ munihomadhenuḥ sadyo vidhāya vinivedayadāśu tasmai / jñātvā tato munivaro dvijahomadhenvā saṃpāditaṃ narapate rucirātitheyam
Translation
Die Homa-dhenu des Weisen erschuf sogleich unermessliches Glück und Genüsse und brachte es ihm eilends dar. Da erkannte der erhabene Muni, dass durch die Homa-dhenu der Dvijas für den König eine anmutige Bewirtung bereitet worden war.
Word by Word
सौभाग्य-भोगम्enjoyment of good fortune
सौभाग्य-भोगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसौभाग्य + भोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (सौभाग्यस्य भोगः)
अमितम्immeasurable
अमितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअमित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (भोगम्)
मुनि-होम-धेनुःthe sage’s sacrificial cow
मुनि-होम-धेनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + होम + धेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मुनेः होमधेनुः)
सद्यःimmediately
सद्यः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-अव्यय (adverb: immediately)
विधायhaving arranged/made
विधाय:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√धा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकाले कृत्य (having done/made)
विनिवेदयत्presented (it) / reported
विनिवेदयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद्/√वेद् (धातु) + नि + वि (causative sense in usage: 'to inform/present')
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमा-पुरुष, एकवचन; causative/denominative usage: 'presented/informed'
आशुquickly
आशु:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रार्थक (quickly)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (contextual), चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन
ज्ञात्वाhaving learned
ज्ञात्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकाले कृत्य (having known)
ततःthen
ततः:
Kāla/Apādāna (काल/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अपादानार्थक (then/from there)
मुनि-वरःthe excellent sage
मुनि-वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रेष्ठः मुनिः)
द्विज-होम-धेन्वाby means of the brahmin’s sacrificial cow
द्विज-होम-धेन्वा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्विज + होम + धेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजस्य होमधेनुः)
संपादितम्prepared/arranged
संपादितम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootसम् + √पद्/√पाद् (धातु)
Formकृदन्त-क्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (आतिथेयम् इति विशेष्यस्य)
नरपतेO king
नरपते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनरपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन
रुचिर-आतिथेयम्a delightful hospitality/guest-offering
रुचिर-आतिथेयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरुचिर + आतिथेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (रुचिरम् आतिथेयम्)