Shloka 38
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेनैव वपुषा विभुः / रामस्य पश्यतो राजन्क्षणेन भवभागकृत्
Transliteration
ityuktvāntardadhe devastenaiva vapuṣā vibhuḥ / rāmasya paśyato rājankṣaṇena bhavabhāgakṛt
Translation
So sprechend verschwand der allmächtige Gott in eben dieser Gestalt. O König, vor Rāmas Augen wurde er im Nu unsichtbar.
Word by Word
इतिthus
इति:
Prakarana (प्रकरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund): ‘having said’
अन्तर्दधेdisappeared
अन्तर्दधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर्-√धा (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
देवःthe god
देवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तेनwith that
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
वपुषाwith (his) body/form
वपुषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
विभुःthe mighty one
विभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवस्य विशेषण-रूपेण
रामस्यof Rama
रामस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पश्यतःwhile (he was) seeing
पश्यतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√पश् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, शतृ); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘रामस्य’ इत्यस्य विशेषणम्
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन
क्षणेनin a moment
क्षणेन:
Kala (काल)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे ‘क्षणेन’ = ‘in a moment’
भवभागकृत्the maker/ordainer of destiny
भवभागकृत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभव + भाग + कृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भाव्य): ‘भवस्य भागं करोति’