Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Citraketu Offends Śiva, Is Cursed by Pārvatī, and Is Glorified as a Vaiṣṇava

श्रीशुक उवाच एवं शप्तश्चित्रकेतुर्विमानादवरुह्य स: । प्रसादयामास सतीं मूर्ध्ना नम्रेण भारत ॥ १६ ॥

śrī-śuka uvāca evaṁ śaptaś citraketur vimānād avaruhya saḥ prasādayām āsa satīṁ mūrdhnā namreṇa bhārata

Śrī Śukadeva sprach: O Bhārata! Als Pārvatī Citraketu verfluchte, stieg er von seinem Himmelswagen herab, neigte in großer Demut das Haupt und besänftigte die heilige Satī völlig.

श्रीशुकःŚrī Śuka
श्रीशुकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री-शुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (श्रीमान् शुकः)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
शप्तःcursed
शप्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशप् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
चित्रकेतुःCitraketu
चित्रकेतुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रकेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विमानात्from the aerial chariot
विमानात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
अवरुह्यhaving descended
अवरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअव-रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
प्रसादयाम्(he) propitiated / pleased
प्रसादयाम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√सद् (धातु) + णिच् (causative)
Formलिट् (Perfect) परस्मैपद—धात्वादेश/परस्मैपद-रूप; ‘प्रसादयाम्’ इति लिट्-रूपस्य अङ्गम् (with following ‘आस’)
आसdid (auxiliary in periphrastic perfect)
आस:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘प्रसादयाम् आस’ = periphrastic perfect
सतीम्Satī (Pārvatī)
सतीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
मूर्ध्नाwith (his) head
मूर्ध्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
नम्रेणbowed, humble
नम्रेण:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनम्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (मूर्ध्ना)
भारतO Bhārata
भारत:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
Ś
Śukadeva
C
Citraketu
S
Satī (Pārvatī)
P
Parīkṣit (addressed as Bhārata)

FAQs

He immediately descends from his vimāna and humbly bows his head, attempting to pacify Satī rather than retaliate.

Because he accepted the situation with humility and respect for Lord Śiva’s consort, showing a devotee’s non-envious, peaceful conduct even under provocation.

When criticized or wronged, respond with humility and de-escalation—seek reconciliation instead of prideful argument, keeping one’s character steady under pressure.