Sutra 2

Devanagari script

एवं वश्येन्द्रियः परस्त्रीद्रव्यहिंसाश्च वर्जयेत्स्वप्नं लौल्यमनृतमुद्धतवेषत्वमनर्थ्यसम्योगमधर्मसम्युक्तमनर्थसम्युक्तं च व्यवहारम् ॥ कZ_०१.७.०२ ॥

Transliteration

evaṃ vaśyendriyaḥ parastrīdravyahiṃsāś ca varjayet svapnaṃ laulyam anṛtam uddhataveṣatvam anarthyasamyogam adharmasamyuktam anarthasamyuktaṃ ca vyavahāram

Translation

So soll er, die Sinne unter Kontrolle, fremde Frauen, fremdes Eigentum und Gewalt meiden; ebenso übermäßigen Schlaf, Unbeständigkeit, Lüge, prahlerische Zurschaustellung, schädliche Umgangsformen sowie Geschäfte/Verwaltungsvorgänge, die mit Unrecht verbunden sind oder zu Verlust führen.

Word by Word

• एवम्: thus; in this manner
• Type: Particle
• Root: एवम्
• Form: अव्यय (निपात)

• वश्य: controlled; brought under control
• Type: Adjective
• Root: वश्
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद)

• इन्द्रियः: one whose senses (are)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा (समासोत्तरपद)

• वश्येन्द्रियः: having the senses under control; self-controlled
• Type: Adjective (compound)
• Root: वश् + इन्द्रिय
• Form: कर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; विशेषण (कर्तृवाचक)

• परस्त्री: another man’s woman/wife
• Type: Noun (compound)
• Root: पर + स्त्री
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (परस्याः स्त्री); स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)

• द्रव्य: property; wealth
• Type: Noun
• Root: द्रव्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)

• हिंसाः: violences; acts of injury
• Type: Noun
• Root: हिंसा
• Form: स्त्रीलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद; वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)

• परस्त्रीद्रव्यहिंसाः: (the three:) another’s woman, (another’s) property, and violence
• Type: Noun (compound)
• Root: परस्त्री + द्रव्य + हिंसा
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व (त्रयाणाम् समाहारः); स्त्रीलिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• वर्जयेत्: should avoid; should shun
• Type: Verb
• Root: वृज् (वर्जने)
• Form: लोट्; परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन; विधिलिङ्/आज्ञार्थ (injunctive/imperative sense): ‘should avoid’

• स्वप्नम्: sleep; dreaming (i.e., excessive sleep)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)

• लौल्यम्: fickleness; inconstancy; greed-driven restlessness
• Type: Noun
• Root: लौल्यम्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• अनृतम्: falsehood; untruth
• Type: Noun/Adjective
• Root: अनृत
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• उद्धत: arrogant; ostentatious; haughty
• Type: Adjective
• Root: उद् + धा (उद्धत)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)

• वेषत्वम्: the state of (showy) dress/disguise; ostentation in attire
• Type: Noun
• Root: वेषत्व
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद)

• उद्धतवेषत्वम्: ostentatious/haughty dress (and display)
• Type: Noun (compound)
• Root: उद्धत + वेषत्व
• Form: कर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• अनर्थ्य: harmful; useless; improper
• Type: Adjective
• Root: अनर्थ्य
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)

• सम्योगम्: association; connection
• Type: Noun
• Root: सम्योग
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद)

• अनर्थ्यसम्योगम्: harmful association; improper connection
• Type: Noun (compound)
• Root: अनर्थ्य + सम्योग
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय (अनर्थ्यः सम्योगः); पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• अधर्म: unrighteousness; wrongdoing
• Type: Noun
• Root: अधर्म
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)

• सम्युक्तम्: connected with; accompanied by
• Type: Adjective/PPP
• Root: सम् + युज् (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासोत्तरपद)

• अधर्मसम्युक्तम्: associated with unrighteousness; involving wrongdoing
• Type: Adjective (compound)
• Root: अधर्म + सम्युक्त
• Form: तत्पुरुष (अधर्मेण सम्युक्तम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• अनर्थ: harm; misfortune; loss
• Type: Noun
• Root: अनर्थ
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (समासपूर्वपद)

• सम्युक्तम्: connected with; accompanied by
• Type: Adjective/PPP
• Root: सम् + युज् (क्त)
• Form: कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• अनर्थसम्युक्तम्: associated with harm; leading to loss
• Type: Adjective (compound)
• Root: अनर्थ + सम्युक्त
• Form: तत्पुरुष (अनर्थेन सम्युक्तम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• व्यवहारम्: conduct/transaction; (also) legal dealing or litigation—here: improper dealings
• Type: Noun
• Root: व्यवहार
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (वर्जयेत् इत्यस्य कर्म)

More Details

FAQs

Why are ‘ostentation’ and ‘harmful associations’ treated as governance issues, not personal quirks?

They signal and incentivize rent-seeking networks, invite manipulation, and erode trust—turning the ruler into a focal point for corrupt access and risky decisions.

What is the administrative meaning of ‘vyavahāra’ here?

Official dealings—transactions, adjudication, and executive decisions—especially those that must remain lawful (dharma-aligned) and non-loss-making (anartha-avoiding).