Home›Arthashastra›Sangrama›Adhyaya 2›Sutra 17
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 17

Devanagari script

दीर्घकान्तारमनुदकं यवसेन्धनोदकहीनं वा कृच्छ्राध्वानमभियोगप्रस्कन्नं क्षुत्पिपासाध्वक्लान्तं पङ्कतोयगम्भीराणां वा नदीदरीशैलानामुद्यानापयाने व्यासक्तमेकायनमार्गे शैलविषमे संकटे वा बहुलीभूतं निवेशे प्रस्थिते विसम्नाहं भोजनव्यासक्तमायतगतपरिश्रान्तमवसुप्तं व्याधिमरकदुर्भिक्षपीडितं व्याधितपत्त्यश्वद्विपमभूमिष्ठं वा बलव्यसनेषु वा स्वसैन्यं रक्षेत्परसैन्यं चाभिहन्यात् ॥ कZ_१०.२.१७ ॥

Transliteration

dīrghakāntāramanudakaṃ yavasendhanodakahīnaṃ vā kṛcchrādhvānamabhiyogapraskannaṃ kṣutpipāsādhvaklāntaṃ paṅkatoyagambhīrāṇāṃ vā nadīdarīśailānāmudyānāpayāne vyāsaktamekāyanamārge śailaviṣame saṃkaṭe vā bahulībhūtaṃ niveśe prasthite visamnāhaṃ bhojanavyāsaktamāyatagatapariśrāntamavasuptaṃ vyādhimarakadurbhikṣapīḍitaṃ vyādhitapattyaśvadvipamabhūmiṣṭhaṃ vā balavyasaneṣu vā svasainyaṃ rakṣet parasainyaṃ cābhihanyāt

Translation

Er soll sein eigenes Heer schützen und das feindliche Heer schlagen, wenn es beeinträchtigt/geschwächt ist—etwa wenn es auf einer langen Waldroute ohne Wasser ist; wenn ihm Futter, Brennstoff oder Wasser fehlen; wenn es zu einem beschwerlichen Marsch gezwungen ist; wenn es durch Operationen bedrängt wird; wenn es durch Hunger, Durst und Reise erschöpft ist; wenn es in Schlamm oder tiefem Wasser feststeckt; wenn es an Übergängen über Flüsse, Schluchten, Berge, Parks oder enge Zugänge aufgehalten wird; wenn es auf einer einzigen Straße zusammengedrängt ist; wenn es in unwegsamen Gebirgspässen oder verengten Engstellen gefangen ist; wenn es beim Lagern oder Aufbrechen zerstreut ist; wenn es unvorbereitet ist; wenn es mit dem Essen beschäftigt ist; wenn es nach langem Marsch ermattet ist; wenn es schläft; wenn es von Krankheit, hoher Sterblichkeit oder Hungersnot heimgesucht wird; wenn Infanterie, Pferde oder Elefanten krank sind; wenn es nicht auf geeignetem Boden steht; oder bei jeder größeren Truppenbedrängnis.

Word by Word
दीर्घlong, extended
दीर्घ:
TypeAdjective
Rootदीर्घ
Formपुं/नपुं/स्त्री; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद; विशेषण)
कान्तारम्wilderness, forest-tract
कान्तारम्:
TypeNoun
Rootकान्तार
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
अनुदकम्without water, waterless
अनुदकम्:
TypeAdjective
Rootअनुदक
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; नञ्-समास (अ- + उदक)
यवसfodder, grass
यवस:
TypeNoun
Rootयवस
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
इन्धनfuel, firewood
इन्धन:
TypeNoun
Rootइन्धन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
उदकwater
उदक:
TypeNoun
Rootउदक
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
हीनम्devoid of, lacking
हीनम्:
TypeAdjective
Rootहीन
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; (समासान्त; ‘वर्जित/रहित’)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
कृच्छ्रdifficult, hard
कृच्छ्र:
TypeAdjective
Rootकृच्छ्र
Formपुं/नपुं; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
अध्वानम्road, journey, route
अध्वानम्:
TypeNoun
Rootअध्वन्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
अभियोगattack, assault (here: hostile action)
अभियोग:
TypeNoun
Rootअभियोग
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
प्रस्कन्नम्overrun, attacked, fallen upon
प्रस्कन्नम्:
TypeParticiple
Rootप्र√स्कन्द्
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘प्रस्कन्न’ = overrun/assailed
क्षुत्hunger
क्षुत्:
TypeNoun
Rootक्षुत्
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासपूर्वपद)
पिपासाthirst
पिपासा:
TypeNoun
Rootपिपासा
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासपूर्वपद)
अध्वjourney, march
अध्व:
TypeNoun
Rootअध्वन्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद; ‘अध्व-’ रूप)
क्लान्तम्weary, fatigued
क्लान्तम्:
TypeAdjective
Rootक्लान्त
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
पङ्कmud, mire
पङ्क:
TypeNoun
Rootपङ्क
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
तोयwater
तोय:
TypeNoun
Rootतोय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
गम्भीराणाम्deep (of)
गम्भीराणाम्:
TypeAdjective
Rootगम्भीर
Formपुं/नपुं; षष्ठी बहुवचन (सम्बन्धे)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
नदीrivers (of)
नदी:
TypeNoun
Rootनदी
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन (समास/समुच्चय-सम्बन्ध)
दरीravines, clefts (of)
दरी:
TypeNoun
Rootदरी
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
शैलानाम्mountains (of)
शैलानाम्:
TypeNoun
Rootशैल
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
उद्यानin a park/grove
उद्यान:
TypeNoun
Rootउद्यान
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
अपयानेin retreat/withdrawal
अपयाने:
TypeNoun
Rootअपयान
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
व्यासक्तम्stuck, entangled, held up
व्यासक्तम्:
TypeParticiple
Rootवि√असञ्ज् (आसक्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘entangled/attached’
एकायनsingle-track/one-way
एकायन:
TypeAdjective
Rootएकायन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
मार्गेon the route/road
मार्गे:
TypeNoun
Rootमार्ग
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
शैलin rocky/mountainous (terrain)
शैल:
TypeNoun
Rootशैल
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समासपूर्वपद)
विषमेin uneven/difficult (ground)
विषमे:
TypeAdjective
Rootविषम
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
संकटेin a narrow pass/defile
संकटे:
TypeNoun
Rootसंकट
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
बहुलीभूतम्crowded together, massed
बहुलीभूतम्:
TypeParticiple
Rootबहुली√भू
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘become dense/collected’
निवेशेin camp/encampment
निवेशे:
TypeNoun
Rootनिवेश
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
प्रस्थितेwhen setting out / on departure
प्रस्थिते:
TypeParticiple
Rootप्र√स्था
Formभूतकृदन्त (क्त); पुं/नपुं; सप्तमी एकवचन; ‘when (it is) set out/when departing’
विसम्नाहम्ill-equipped, not properly prepared
विसम्नाहम्:
TypeParticiple/Adjective
Rootवि-सम्-√नह् (सम्नाह)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘improperly equipped/ill-prepared’
भोजनfood, eating
भोजन:
TypeNoun
Rootभोजन
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
व्यासक्तम्engrossed/occupied (in)
व्यासक्तम्:
TypeParticiple
Rootवि√असञ्ज् (आसक्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
आयतextended, long
आयत:
TypeAdjective
Rootआयत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
गतgone, having proceeded
गत:
TypeParticiple
Root√गम् (गत)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
परिश्रान्तम्exhausted, worn out
परिश्रान्तम्:
TypeParticiple
Rootपरि√श्रम्
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
अवसुप्तम्asleep, fallen asleep
अवसुप्तम्:
TypeParticiple
Rootअव√स्वप्
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
व्याधिdisease
व्याधि:
TypeNoun
Rootव्याधि
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
मरकpestilence, epidemic
मरक:
TypeNoun
Rootमरक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
दुर्भिक्षfamine, scarcity
दुर्भिक्ष:
TypeNoun
Rootदुर्भिक्ष
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पीडितम्afflicted, oppressed
पीडितम्:
TypeParticiple
Root√पीड् (पीडित)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
व्याधितwounded, injured
व्याधित:
TypeAdjective/Participle
Root√व्यध्/व्याधि (व्याधित)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पत्त्यinfantry (foot-soldiers)
पत्त्य:
TypeNoun
Rootपत्तिन् (पत्त्य)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद; ‘infantry’)
अश्वhorses / cavalry
अश्व:
TypeNoun
Rootअश्व
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
द्विपम्elephant(s)
द्विपम्:
TypeNoun
Rootद्विप
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
भूमिष्ठम्stuck on the ground, immobilized
भूमिष्ठम्:
TypeAdjective/Participle
Rootभूमि-स्थ
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; (भूमौ स्थितम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
बलforces, army
बल:
TypeNoun
Rootबल
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी बहुवचन (समासपूर्वपद)
व्यसनेषुin calamities/distresses
व्यसनेषु:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी बहुवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
स्वone’s own
स्व:
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व
Formसम्बन्धवाचक; (समासपूर्वपद)
सैन्यम्army, troops
सैन्यम्:
TypeNoun
Rootसैन्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
रक्षेत्should protect
रक्षेत्:
TypeVerb
Root√रक्ष्
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
परenemy’s, other
पर:
TypeAdjective
Rootपर
Formसमासपूर्वपद
सैन्यम्army, troops
सैन्यम्:
TypeNoun
Rootसैन्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अभिहन्यात्should strike/attack
अभिहन्यात्:
TypeVerb
Rootअभि√हन्
Formविधिलिङ्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन
Entities Mentioned
O
own army (svasainya)
E
enemy army (parasainya)
F
fodder (yavasa)
F
fuel (indhana)
R
rivers/ravines/mountains
I
infantry/horses/elephants
D
disease/famine

FAQs

Preserve one’s own force while exploiting the enemy’s temporary incapacity created by logistics, terrain, fatigue, or disorder.

It functions as an operational checklist for commanders to recognize windows of advantage and avoid them for their own troops.

←Previous Sutra
Next Sutra→