Adhyaya 52

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्

পুলস্ত্য বললেন—তারপর, হে নৃপশ্রেষ্ঠ, মহৎ ঈশানী-শিখরে গমন করা উচিত; যেখানে গৌরী তপস্যা করেছিলেন—অতিশয় পুণ্যময়, যা লোকসমূহে প্রসিদ্ধ।

Verse 2

यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च

যার কেবল দর্শনমাত্রেই মানুষ পাপমুক্ত হয়, এবং পরপর সাত জন্ম পর্যন্ত অতিশয় সৌভাগ্য লাভ করে।

Verse 3

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि

যযাতি বললেন—হে মুনীশ্বর, দেবী সেখানে কোন কালে তপস্যা করেছিলেন? আর কী কারণে এই স্থান এত মহান? অনুগ্রহ করে এই বিস্ময়কর বিষয়টি বলুন।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः

পুলস্ত্য বললেন—হে রাজন, লোকসমূহে প্রসিদ্ধ এই দিব্য ও অদ্ভুত কাহিনি শোন; যার কেবল শ্রবণমাত্রেই সকল পাপ থেকে মুক্তি হয়।

Verse 6

वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति । अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति

যদি ত্রিনেত্র প্রভুর মহাবীর্য গৌরীর পবিত্র ক্ষেত্রে পতিত হয়, তবে নিশ্চিতই আমাদের পতন এবং জগতেরও বিনাশ ঘটবে।

Verse 7

संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्

অতএব সন্ততির বিনাশ রোধ করতে আমরা তৎক্ষণাৎ সেখানে গমন করি।

Verse 8

एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः । ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना

এভাবে পরামর্শ করে সেই দেবগণ কৈলাস পর্বতে গেলেন। পরে নন্দী, পূর্বনির্ধারিত অনুমতি/সময় ছাড়া আগত বলে, তাঁদের সকলকে নিবৃত্ত করলেন।

Verse 9

पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः

পূর্বে, (শিব) গৌরীতে গভীরভাবে আসক্ত—এ কথা জেনে ইন্দ্রসহ দেবগণ ভয়ে আচ্ছন্ন হয়ে নির্জনে আশ্রয় নিয়ে পরামর্শ করলেন।

Verse 10

अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् । प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्

তখন সকল দেবগণ সেই গণকে কৌশলে বিভ্রান্ত করে সেখানে বায়ুকে প্রেরণ করলেন এবং গোপনে এই বাক্য বললেন।

Verse 11

गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया । एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः

হে বায়ু, গিয়ে ভব (শিব)-কে বলো—‘তোমার দ্বারা সন্ততি উৎপন্ন করা উচিত নয়।’ হে দেব, ভয়ে কাতর দেবগণ এইভাবে তোমাকে প্রার্থনা করছে।

Verse 12

ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः । उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः

তারপর বায়ু দ্রুত গিয়ে যেখানে মহেশ্বর দাঁড়িয়ে ছিলেন সেখানে উপস্থিত হল। এবং স্বর্গবাসী দেবগণ যে কথা বলেছিল, সেই কথাই উচ্চস্বরে তাঁকে জানাল।

Verse 13

ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः । गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्

তখন গভীর লজ্জায় পূর্ণ ভগবান শর্ব (শিব) গৌরীকে ত্যাগ করে উঠে দাঁড়ালেন এবং শুধু বললেন—“তথাস্তु, তাই হোক।”

Verse 14

ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्

তারপর গভীর দুঃখে কাতর গৌরী স্বর্গবাসী দেবগণকে শাপ দিলেন।

Verse 15

गौर्युवाच । यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः । तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः

গৌরী বললেন—“সমবেত দেবগণ আমাকে সন্তানহীনা করেছে; তাই তারাও সন্তানের থেকে বঞ্চিত হবে।”

Verse 16

यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते । तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा

হে বায়ু! যেহেতু তুমি এই জনশূন্য নির্জন স্থানে আগমন করেছ, অতএব তুমি সর্বদা দেহবিমুক্ত, শরীরহীনই থাকবে।

Verse 17

एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्

এভাবে বলে সে দীর্ঘকাল স্বামীর প্রতি ক্রোধে নিমগ্ন রইল; তারপর তাঁর সান্নিধ্য ত্যাগ করে, হে রাজন, পর্বতশ্রেষ্ঠ অর্বুদে গমন করল।

Verse 19

इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् । अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत

ইন্দ্র প্রভৃতি দেবগণের সঙ্গে তিনি তাঁর নিকটে উপস্থিত হলেন। তখন বিনীতচিত্ত শক্র (ইন্দ্র) সেই দেবীকে সম্বোধন করে বললেন।

Verse 20

एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया । नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव

এই দেব শিব স্বলজ্জায় সংকুচিত হয়ে তোমার নিকটে এসেছেন, কিন্তু সামনে এগিয়ে আসছেন না। হে মহাদেবী! তাঁর প্রতি মহাকৃপা প্রসাদ দান করো।

Verse 21

देव्युवाच । त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता । पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर

দেবী বললেন—তোমার বাক্যে, পারস্পরিক প্রতিজ্ঞায় আবদ্ধ আমাকে আমার স্বামী ত্যাগ করেছে। হে সুরেশ্বর! পুত্রলাভ করে তবেই আমি তাঁর সান্নিধ্যে ফিরব।

Verse 22

तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति

তাঁর সেই দৃঢ় সংকল্প জেনে স্বয়ং মহাদেব সেখানে এলেন এবং হেসে বললেন, "প্রসন্ন হোন, কৃপা করুন।"

Verse 23

दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति

হে দেবেশ্বরী, হে সুমুখী পার্বতী! দৃষ্টিদান ও বাক্যালাপের মাধ্যমে সর্বাবস্থায় আমাকে দেবতাদের হিতসাধন করতে হবে।

Verse 24

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

হে সুরেশ্বরী! তিনি অসময়ে তোমাকে ত্যাগ করেছেন এবং রতিক্রীড়া নিবৃত্ত করেছেন, কারণ তোমার এই প্রচেষ্টা ছিল পুত্রলাভের জন্য।

Verse 25

तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये

অতএব প্রিয়ে! আমার অনুগ্রহে নিঃসন্দেহে চতুর্থ দিনে তোমার নিজ দেহ থেকে এক পুত্রের জন্ম হবে।

Verse 26

निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति

হে সুরেশ্বরী! নিজের অঙ্গের মল নিয়ে তুমি যেমন রূপ তৈরি করবে, নিঃসন্দেহে তা ঠিক তেমনই হবে।

Verse 27

सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः । तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्

তিনি তৎক্ষণাৎ দেবগণের জন্য—এবং বিশেষত দৈত্যদের জন্য—তথা সকল মর্ত্যলোকবাসীর জন্যও, বহুরূপ ধারণ করে সিদ্ধিদাতা হন।

Verse 28

एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी । आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता

ত্রিনেত্রধারী প্রভুর এভাবে বলা শুনে সুরেশ্বরী পরিতুষ্ট হলেন এবং আনন্দে পরিপূর্ণ হয়ে স্বামীর সঙ্গে কথোপকথন করলেন।

Verse 29

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्

চতুর্থ দিন উপস্থিত হলে, হে নৃপ! শিবা স্নান করলেন; তারপর কৌতূহলবশত দেহমর্দনজাত লেপ নিয়ে, হরের বাক্য অনুসারে চতুর্ভুজ বিনায়ককে নির্মাণ করলেন।

Verse 30

ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा । विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ । सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह

তারপর হরের বাক্যে তিনি প্রাণ লাভ করলেন; হে মহারাজ! তখনই তাঁকে পৃথিবীতে বিশেষভাবে ‘নায়ক’ করা হল; পরে তিনি সকল মর্ত্যলোকবাসীর মধ্যে প্রসিদ্ধ হলেন।

Verse 31

विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् । सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः

তিনি শ্রীসমন্বিত ‘বিনায়ক’ নামে খ্যাত হলেন, ত্রিলোকবাসীদের পূজ্য হলেন; এবং সকল প্রধান দেবতার মধ্যে বিনায়কই অগ্রগণ্য হলেন।

Verse 32

ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः । तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव

তখন দেবীর প্রিয় ও মঙ্গলসাধনে রত সকল দেবগণ তাঁকে দিব্য বর প্রদান করলেন, এবং হে রাজন, দেবীকেও সম্বোধন করে বললেন।

Verse 33

देवा ऊचुः । तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः । प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः

দেবগণ বললেন—হে দেবি, তোমার এই পুত্র আমাদের সকলের অগ্রগণ্য নেতা। প্রথমে এঁর পূজা হলে, তারপর দেবতারা পূজা গ্রহণ করবেন।

Verse 34

एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे । सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति

হে শুভে, তোমার সেবন ও অধিষ্ঠানে এই মনোরম পর্বতশৃঙ্গ মানুষের জন্য কেবল দর্শনমাত্রেই সর্বপাপহর হয়ে উঠবে।

Verse 35

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये । ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

যাঁরা এখানে এই অতিপুণ্য জলাশ্রয়ে স্নান করবেন, তাঁরা জরা-মৃত্যুহীন পরম ধামে গমন করবেন।

Verse 36

माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः । सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः

মাঘ মাসের শুক্ল তৃতীয়ায় যাঁরা সমাহিতচিত্ত থাকবেন, তাঁরা পরপর সাত জন্মে সুখসমৃদ্ধ হবেন।

Verse 37

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः । देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः

এ কথা বলে সকল দেবতা নিজ নিজ ধামে প্রস্থান করলেন। দেবীসহ দেবও কৈলাস পর্বতে গমন করলেন।

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्ड ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতিসাহস্রী সংহিতার সপ্তম প্রভাসখণ্ডের তৃতীয় অর্বুদখণ্ডে ‘ঈশানী-শিখর মাহাত্ম্য-বর্ণন’ নামক বায়ান্নতম অধ্যায় সমাপ্ত হল।

Verse 918

सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः

পুত্রলাভের জন্য সে বাক্য, দেহ ও মন সংযত করে তপস্যা করল। তারপর সহস্র বছরের শেষে দেবদেব মহেশ্বর (প্রকাশিত হলেন)।