Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9
Devanagari script
पुलस्त्य उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रुद्धो देवः पितामहः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भर्त्सयंश्च पुनःपुनः
Transliteration
pulastya uvāca | tasya tadvacanaṃ śrutvā kruddho devaḥ pitāmahaḥ | abravītparuṣaṃ vākyaṃ bhartsayaṃśca punaḥpunaḥ
Translation
পুলস্ত্য বললেন—তার সেই কথা শুনে দেব-পিতামহ ব্রহ্মা ক্রুদ্ধ হলেন। তিনি কঠোর বাক্য বললেন এবং বারবার তিরস্কার করতে লাগলেন।
Word by Word
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वचनम्speech/statement
वचनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त-अव्ययीभावः (gerund/absolutive): ‘having heard’
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवः’ इत्यस्य विशेषणम्
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पितामहःthe grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; देवस्य विशेषण/अप्पोजिशन
अब्रवीत्spoke/said
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
परुषम्harsh
परुषम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भर्त्सयन्rebuking
भर्त्सयन्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभर्त्स् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्तः (present active participle, शतृ), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अब्रवीत्’ इत्यस्य सहक्रिया
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक-निपातः
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (again)
पुनःrepeatedly
पुनः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (again); पुनःपुनः = पुनरुक्ति-प्रयोगः
Speaker
Pulastya
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Prabhāsa (frame)
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: King
Visual Art Cues
Scene: Pulastya narrates as Brahmā (pitāmaha) flares with anger, face stern, hand raised in admonition; the other figure stands defiant; atmosphere charged.
Characters & Entities
P
PulastyaB
Brahmā (Pitāmaha)G
Govinda (implied)FAQs
Even exalted beings can be clouded by pride; anger arises when identity and authority are challenged.
No tīrtha is directly referenced in this verse.
None is stated in this verse.