Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

vyāghra uvāca | kiṃ vṛthā rudyate dheno māṃ prāpya na hi jīvitam | vidyate kasyacinmūrkhe smareṣṭāṃ devatāṃ tataḥ

ব্যাঘ্র বলল—হে ধেনু, বৃথা কেন কাঁদছ? আমার কাছে এলে তোমার জীবন থাকবে না। হে মূঢ়ে, যদি কোনো ইষ্টদেবতা থাকে তবে তাকে স্মরণ কর।

व्याघ्रःthe tiger
व्याघ्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
किम्why?
किम्:
Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (interrogative particle; neuter acc. sg used adverbially)
वृथाin vain
वृथा:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवृथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: in vain)
रुद्यतेdo you cry / is crying done
रुद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive: ‘is cried’)
धेनोO cow
धेनो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया (2nd), एकवचन
प्राप्यhaving met (me)
प्राप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र-आप् (धातु) → प्राप्य (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having reached/after meeting’
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध/negation)
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चय/indeed)
जीवितम्life, survival
जीवितम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अस्ति-लोपे (elliptic ‘there is’)
विद्यतेexists
विद्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)
मूर्खेO fool
मूर्खे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमूर्ख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन
स्मरremember
स्मर:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
इष्टाम्desired, chosen
इष्टाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइष्ट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (देवताम्)
देवताम्deity
देवताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
ततःtherefore/then
ततः:
Sambandha (Consequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (तस्मात्/thereafter, therefore)

Vyāghra (Tiger)

Tirtha: Arbuda (contextual)

Type: kshetra

Scene: The tiger speaks with harsh certainty, fangs visible, mocking the cow’s hope; the cow stands trembling yet attentive, the forest framing a moral confrontation.

V
Vyāghra (tiger)
D
Dhenū (cow)
I
iṣṭa-devatā (chosen deity)

FAQs

In mortality’s shadow, remembrance of one’s chosen deity and inner resolve become central—yet dharma must still be acted, not merely invoked.

No specific tīrtha is named; the Arbuda setting forms the sacred backdrop for the moral dialogue.

A mental act is implied: smaraṇa (remembrance) of one’s iṣṭa-devatā.