Adhyaya 21

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ पिण्डोदकमनुत्तमम् । तीर्थं यत्र तपस्तप्तं पिण्डोदकद्विजातिना

পুলস্ত্য বললেন—তারপর, হে রাজশ্রেষ্ঠ! অতুল পিণ্ডোদক তীর্থে গমন করা উচিত, যেখানে পিণ্ডোদক নামক দ্বিজ তপস্যা করেছিলেন।

Verse 2

पुरा पिण्डोदकोनाम ब्राह्मणोऽभून्महामते । मन्दप्रज्ञोऽल्पमेधावी सोपाध्यायेन पाठितः

হে মহামতে! প্রাচীনকালে পিণ্ডোদক নামে এক ব্রাহ্মণ ছিলেন। তিনি মন্দপ্রজ্ঞ ও অল্পমেধাবী ছিলেন; উপাধ্যায় তাঁকে শিক্ষা দিতেন।

Verse 3

अशक्तोऽध्ययनं कर्तुं जाड्यभावान्महीपते । स वैराग्यं परं गत्वा संप्राप्तो गिरिगह्वरे

হে রাজন! মন্দবুদ্ধির কারণে অধ্যয়নে অক্ষম হয়ে, তিনি পরম বৈরাগ্য লাভ করলেন এবং এক পর্বত গুহায় আশ্রয় নিলেন।

Verse 4

एतस्मिन्नेव कालेतु तत्रैव च सरस्वती । वीणाविनोदसंयुक्ता विविक्ते तमुपस्थिता

ঠিক সেই সময়েই, বীণাবাদনে রত দেবী সরস্বতী সেই নির্জন স্থানে সেখানে উপস্থিত হলেন।

Verse 5

तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं खिन्नं वैराग्येण समन्वितम् । कृपाविष्टा महादेवी वाक्यमेतदुवाच ह

সেই ব্রাহ্মণকে বিষণ্ণ এবং বৈরাগ্যযুক্ত দেখে, করুণাময়ী মহাদেবী এই বাক্যগুলি বললেন।

Verse 6

सरस्वत्युवाच । कस्मात्त्वं खिद्यसे विप्र विरक्त इव भाससे । कस्मान्न हृष्यसि हृदा कस्मादत्र त्वमागतः । वद शीघ्रं महाभाग तवांतिके वसाम्यहम्

সরস্বতী বললেন: 'হে বিপ্র! তুমি কেন দুঃখ করছ? তোমাকে কেন বিরক্তের মতো মনে হচ্ছে? তোমার হৃদয় কেন আনন্দিত নয়? তুমি কেন এখানে এসেছ? হে মহাভাগ! শীঘ্রই বল, আমি তোমার নিকটেই বাস করি।'

Verse 7

पिण्डोदक उवाच । अहं वैराग्यमापन्न उपाध्यायतिरस्कृतः । ज्ञानहीनो महाभागे मृत्युं वांछामि सांप्रतम्

পিণ্ডোদক বললেন: 'আমি বৈরাগ্য প্রাপ্ত হয়েছি এবং গুরুর দ্বারা তিরস্কৃত হয়েছি। হে মহাদেবী! আমি জ্ঞানহীন, তাই এখন আমি মৃত্যু কামনা করছি।'

Verse 9

न मे सरस्वती देवी जिह्वाग्रे परिवर्तते । कारणं नान्यदस्तीह मृत्योर्मम वरानने । दृष्टोऽकस्मात्त्वया चाहं ततो यास्यामि चान्यतः । मरणं हि मम श्रेयो मूकभावान्न जीवितम्

আমার জিহ্বার অগ্রভাগে দেবী সরস্বতী প্রবাহিত হন না। হে সুন্দরাননে, এখানে মৃত্যুকামনার অন্য কোনো কারণ নেই। তুমি আমাকে হঠাৎ দেখে ফেলেছ, তাই আমি অন্যত্র চলে যাব। মূকভাবে বেঁচে থাকার চেয়ে আমার জন্য মৃত্যু শ্রেয়।

Verse 10

सरस्वत्युवाच । अहं सरस्वती देवी सदास्मिन्वरपर्वते । निशासुखे त्रयोदश्यां करोमि वसतिं द्विज । तस्मात्त्वं प्रार्थय वरं यदभीष्टं सुदुर्लभम्

সরস্বতী বললেন—আমি দেবী সরস্বতী; এই শ্রেষ্ঠ পর্বতে আমি সদা নিবাস করি। হে দ্বিজ, ত্রয়োদশীতে রাত্রির মনোরম সূচনায় আমি এখানে বাস করি। অতএব তুমি বর প্রার্থনা কর—যা তোমার অভীষ্ট, তা যতই দুর্লভ হোক।

Verse 11

पिण्डोदक उवाच । प्रसादात्तव वै वाणि सर्वज्ञत्वं ममेप्सितम् । एतत्तीर्थं तु मन्नाम्ना ख्यातिं यातु शुचिस्मिते

পিণ্ডোদক বলল—হে বাক্‌দেবী, তোমার প্রসাদে আমি সর্বজ্ঞতা কামনা করি। আর হে পবিত্র-হাস্যময়ী, এই তীর্থ আমার নামেই খ্যাতি লাভ করুক।

Verse 12

सरस्वत्युवाच । अद्यप्रभृति सर्वज्ञो ह्यत्र लोके भविष्यसि । नाम्ना तव तथा तीर्थमेतत्ख्यातिं प्रयास्यति

সরস্বতী বললেন—আজ থেকে তুমি এই লোকেই নিশ্চয় সর্বজ্ঞ হবে। আর এই তীর্থও তোমার নামেই তেমনভাবে খ্যাতি লাভ করবে।

Verse 13

निशामुखे त्रयोदश्यां योऽत्र स्नानं करिष्यति । भविष्यति स सर्वज्ञो यद्यपि स्यात्सुमन्दधीः

ত্রয়োদশীতে রাত্রির সূচনায় যে এখানে স্নান করবে, সে সর্বজ্ঞ হবে—যদিও তার বুদ্ধি অত্যন্ত মন্দ হয়।

Verse 14

अत्र मे सततं वासो भविष्यति द्विजोत्तम । यस्मात्तस्मात्सदा स्नानं कर्तव्यं सुसमाहितैः

হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ! এখানে আমার চিরস্থায়ী নিবাস হবে; অতএব যাঁরা সংযত ও একাগ্রচিত্ত, তাঁদের সর্বদা এখানে স্নান করা কর্তব্য।

Verse 15

एवमुक्त्वा ततो देवी तत्रैवांतरधीयत । पिण्डोदको हि सर्वज्ञो भूत्वाथ स्वगृहं ययौ । व्यस्मापयज्जनान्सर्वांस्तत्तीर्थस्य समाश्रयात्

এভাবে বলে দেবী সেই স্থানেই অন্তর্ধান করলেন। তারপর পিণ্ডোদক সর্বজ্ঞ হয়ে নিজ গৃহে ফিরে গেল এবং সেই তীর্থের আশ্রয়ে সকল লোককে তার মহিমায় বিস্মিত করল।

Verse 21

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे पिण्डोदकतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতি-সাহস্রী সংহিতার সপ্তম প্রভাসখণ্ডের তৃতীয় অর্বুদখণ্ডে ‘পিণ্ডোদক-তীর্থ-মাহাত্ম্য-বর্ণন’ নামক একবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হল।