Adhyaya 86

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यापि च तत्रास्ति सप्तविंशतिका तथा । नक्षत्रैः स्थापिता देवी वांछितस्य प्रदायिनी

সূত বললেন—সেখানে নক্ষত্রগণ কর্তৃক প্রতিষ্ঠিতা ‘সপ্তবিংশতিকা’ নামে আর-এক দেবী আছেন, যিনি ভক্তের ইচ্ছিত ফল প্রদান করেন।

Verse 2

दक्षस्य तनया पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया । उद्वाहिता हि सोमेन पूर्वं ब्राह्मणसत्तमाः

হে ব্রাহ্মণশ্রেষ্ঠগণ, পূর্বকালে দক্ষের কন্যাগণ—সাতাশ সংখ্যায়—সোম (চন্দ্রদেব)-এর সঙ্গে বিবাহিতা হয়েছিলেন।

Verse 3

तासां मध्ये ऽभवच्चैका रोहिणी तस्य वल्लभा । प्राणेभ्योऽपि सदासक्तस्तया सार्धं स तिष्ठति

তাদের মধ্যে রোহিণী নামে একজনই তাঁর প্রিয়তমা হলেন। তিনি প্রাণের চেয়েও অধিক আসক্ত হয়ে সর্বদা তাঁর সঙ্গেই অবস্থান করতেন।

Verse 4

ततो दौर्भाग्यसंतप्ताः सर्वा स्ता दक्षकन्यकाः । वैराग्यं परमं गत्वा क्षेत्रेऽस्मिंस्तपसि स्थिताः

তখন দুর্ভাগ্যে দগ্ধ সেই সকল দক্ষকন্যা পরম বৈরাগ্য লাভ করে এই পবিত্র ক্ষেত্রে তপস্যায় স্থিত হলেন।

Verse 5

संस्थाप्य देवतां दुर्गां श्रद्धया परया युताः । बलिपूजोपहारैस्तां पूजयंत्यः सुरेश्वरीम्

তাঁরা পরম শ্রদ্ধায় দেবী দুর্গাকে প্রতিষ্ঠা করে বলি, পূজা ও উপহারে সেই সুরেশ্বরীর আরাধনা করলেন।

Verse 6

ततः कालेन महता तासां सा तुष्टिमभ्यगात् । अब्रवीच्च प्रतुष्टोऽहं वरं दास्यामि पुत्रिकाः

দীর্ঘকাল পরে দেবী তাঁদের প্রতি প্রসন্ন হলেন এবং বললেন—“আমি সম্পূর্ণ তুষ্ট; কন্যাগণ, আমি তোমাদের বর দান করব।”

Verse 7

तस्मात्तत्प्रार्थ्यतां चित्ते यद्युष्माकं व्यवस्थितम् । सर्वं दास्याम्यसंदिग्धं यद्युष्माकं हृदि स्थितम्

অতএব তোমাদের চিত্তে যা দৃঢ়ভাবে স্থির হয়েছে, তাই প্রার্থনা করো। তোমাদের হৃদয়ে যা অধিষ্ঠিত, তা সবই আমি নিঃসন্দেহে দান করব।

Verse 8

ततः प्रोचुश्च ताः सर्वाः प्रसादात्तव वांछितम् । अस्माकं विद्यते देवि यावत्त्रैलोक्यसंस्थितम्

তখন তারা সকলেই বলল—“দেবি, আপনার প্রসাদে আমাদের অভীষ্ট কামনা ত্রিলোক স্থিত থাকা পর্যন্ত বিদ্যমান থাকুক।”

Verse 9

एकं पत्युः सुखं मुक्त्वा यत्सौभाग्यसमुद्भवम् । तस्मात्तद्देहि चास्माकं यदि तुष्टासि चंडिके

স্বামীর সৌভাগ্য থেকে যে একমাত্র সুখ জন্মায়, তা ছাড়া আমরা সবকিছু থেকে বঞ্চিত। অতএব আপনি প্রসন্ন হলে, হে চণ্ডিকে, সেটিই আমাদের দান করুন।

Verse 10

वयं दौर्भाग्यदोषेण सर्वाः क्लेशं परं गताः । न शक्नुमः प्रियान्प्राणान्देहे धर्तुं कथंचन

দুর্ভাগ্যের দোষে আমরা সকলেই চরম ক্লেশে পতিত হয়েছি; কোনোভাবেই আমরা প্রিয় প্রাণবায়ুকে দেহে ধারণ করতে পারছি না।

Verse 11

श्रीदेव्युवाच । अद्यप्रभृति युष्माकं सौभाग्यं पतिसंभवम् । मत्प्रसादादसंदिग्धं भविष्यति सुखोदयम्

শ্রীদেবী বললেন—আজ থেকে তোমাদের স্বামীজনিত সৌভাগ্য আমার প্রসাদে নিঃসন্দেহে সুখের উদয় ঘটাবে।

Verse 12

अन्यापि या पतित्यक्ता स्त्री मामत्र स्थितां सदा । पूजयिष्यति सद्भक्तया चतुर्दश्यामुपोषिता

যে কোনো পতিত্যক্তা নারীও চতুর্দশীতে উপবাস করে এখানে সদা বিরাজমান আমাকে সত্য ভক্তিতে পূজা করলে আমার কৃপা লাভ করবে।

Verse 13

सा भविष्यति सौभाग्ययु्क्ता पुत्रवती सती । यावत्संवत्सरं तावदेकभक्तपरायणा

সে সৌভাগ্যযুক্তা, সন্তানবতী ও সতী হবে; এবং এক বছর পর্যন্ত একভক্ত-ব্রতে একাগ্র থাকবে।

Verse 14

अक्षारलवणाशा या नारी मां पूजयिष्यति । न तस्याः पतिजं दुःखं दौर्भाग्यं वा भविष्यति

যে নারী ক্ষার ও লবণ পরিহার করে আমার পূজা করবে, তার স্বামীজনিত দুঃখ বা দুর্ভাগ্য হবে না।

Verse 15

आश्विनस्य सिते पक्षे संप्राप्ते नवमीदिने । उपवासपरा या मां निशीथे पूजयिष्यति । तस्याः सौभाग्यमत्युग्रं सर्वदा वै भविष्यति

আশ্বিনের শুক্লপক্ষে নবমী তিথি এলে যে নারী উপবাসপরায়ণা হয়ে নিশীথে আমার পূজা করবে, তার সৌভাগ্য সর্বদা অতিশয় প্রবল হবে।

Verse 16

एवमुक्त्वा तु सा देवी विरराम द्विजोत्तमाः । ताश्च सर्वाः सुसंहृष्टा जग्मुर्दक्षस्य मंदिरम्

এই কথা বলে সেই দেবী নীরব হলেন, হে দ্বিজোত্তম। আর সেই সকল নারী পরম আনন্দে দক্ষের প্রাসাদে গমন করল।

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे दक्ष आहूतः शूलपाणिना । प्रोक्तः कस्मात्त्वया चन्द्रो यक्ष्मणा संनियोजितः । तदयुक्तं कृतं दक्ष जामाताऽयं यतस्तव

এদিকে শূলপাণি (শিব) দক্ষকে ডেকে বললেন—“তুমি কেন চন্দ্রকে যক্ষ্মা (ক্ষয়) রোগে আক্রান্ত করলে? হে দক্ষ, এটি অনুচিত; কারণ সে তোমার জামাতা।”

Verse 18

दक्ष उवाच । अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया । ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः । मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्

দক্ষ বললেন—“হে দেব, সে আমার আটাশ কন্যাকে বিবাহ করেছিল; তারা নিষ্কলঙ্ক ও অখণ্ড চরিত্রের, তবু তাদের ত্যাগ করেছে। কেবল রোহিণীকে বাদ দিয়ে—যদিও আমি বারবার নিষেধ করেছিলাম।”

Verse 19

ततो मयाऽतिकोपेन नियुक्तो राजयक्ष्मणा । असत्यजल्पको मन्दः कामदेववशं गतः

তাই আমি অতিশয় ক্রোধে তাকে রাজযক্ষ্মা (ক্ষয়) রোগে দণ্ডিত করলাম। সে মন্দবুদ্ধি মিথ্যাভাষী কামদেবের বশে পড়েছিল।

Verse 20

श्रीभगवानुवाच । अद्यप्रभृति सर्वासां समं स प्रचरिष्यति । मद्वाक्यान्नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

শ্রীভগবান বললেন—“আজ থেকে সে সকলের প্রতি সমভাবে আচরণ করবে। আমার বাক্যে এখানে কোনো সন্দেহ নেই; আমি যা বলেছি তা সত্য।”

Verse 21

त्वयापि यद्वचः प्रोक्तमसत्यं स्यान्न तत्क्वचित् । तस्मादेष क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं प्रयास्यति

তোমার উচ্চারিত বাক্যও কখনও মিথ্যা হবে না। অতএব সে কৃষ্ণপক্ষ ও শুক্লপক্ষ—উভয় পক্ষ অতিক্রম করবে।

Verse 22

दक्षोऽपि बाढमित्येव तत्प्रोक्त्वा च ययौ गृहम् । चंद्रस्तु दक्षकन्यास्ताः समं पश्यति सर्वदा

দক্ষও কেবল “তথাস্তु” বলে তা উচ্চারণ করে গৃহে ফিরে গেল। আর চন্দ্র তখন থেকে দক্ষের কন্যাদের সর্বদা সমদৃষ্টিতে দেখল।

Verse 23

गच्छमानः क्षयं पक्षं वृद्धिं पक्षं च सद्द्विजाः । सापि देवी ततः प्रोक्ता सप्तविंशतिका क्षितौ । सर्वसौभाग्यदा स्त्रीणां तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता

হে সদ্দ্বিজগণ, সে কৃষ্ণপক্ষ ও শুক্লপক্ষ অতিক্রম করে; তাই সেই দেবী পৃথিবীতে ‘সপ্তবিংশতিকা’ (সাতাশ) নামে প্রসিদ্ধ। সেই ক্ষেত্রে প্রতিষ্ঠিতা হয়ে তিনি নারীদের সর্বসৌভাগ্য দান করেন।

Verse 24

यश्चैतत्पुरतस्तस्याः संप्राप्ते चाष्टमीदिने । शुचिर्भूत्वा पठेद्भक्त्या स सौभाग्यमवाप्नुयात्

অষ্টমী তিথি উপস্থিত হলে যে শুচি হয়ে সেই দেবীর সম্মুখে ভক্তিভরে এ পাঠ করে, সে সৌভাগ্য লাভ করে।