Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

यदा निर्ममता देहे यदा चित्तं सुनिर्मलम् । यदा हरौ भक्तियोगस्तदा बन्धो न कर्मणा

yadā nirmamatā dehe yadā cittaṃ sunirmalam | yadā harau bhaktiyogastadā bandho na karmaṇā

যখন দেহের প্রতি মমতা থাকে না, যখন চিত্ত সম্পূর্ণ নির্মল হয়, আর যখন হরিতে ভক্তিযোগই যোগ হয়ে ওঠে—তখন কর্ম আর বন্ধন করে না।

यदाwhen
यदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (relative temporal adverb: when)
निर्ममताnon-possessiveness
निर्ममता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर्ममता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
देहेin the body
देहे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Locative singular
यदाwhen
यदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (when)
चित्तम्mind
चित्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
सुनिर्मलम्very pure
सुनिर्मलम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्ग/उपपद) + निर्मल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; अव्ययीभाव (सु + निर्मल) qualifying चित्तम्
यदाwhen
यदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (when)
हरौin/for Hari
हरौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Locative singular
भक्तियोगःthe yoga of devotion
भक्तियोगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; तत्पुरुष (भक्तेः योगः / भक्त्या योगः)
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (then)
बन्धःbondage
बन्धः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
कर्मणाby karma
कर्मणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular (by/through karma)

Īśvara (carried over from ‘Īśvara uvāca’ context)

H
Hari (Viṣṇu)
B
bhakti-yoga
K
karma-bandha

FAQs

Purity, detachment, and devotion to Hari transform karma into non-binding action.

The teaching is situated within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya frame of the Nāgara-khaṇḍa.

No specific rite is named; it prescribes inner disciplines—detachment, mental purity, and bhakti-yoga.