Adhyaya 154

Verse 1

सूत उवाच । या नारी तत्र सत्कुण्डे स्नात्वा तां पार्वतीं पुनः । दृष्ट्वा स्नाति ततस्तीर्थे तस्मिन्रूपमये शुभे

সূত বললেন—যে নারী সেখানে সেই উৎকৃষ্ট কুণ্ডে স্নান করে, পুনরায় পার্বতীদেবীর দর্শন করে, তারপর সেই রূপময় শুভ তীর্থে আবার স্নান করে—

Verse 2

पुनश्च पार्वतीं पश्येच्छ्रद्धया परया युता । सद्यः सा मुच्यते कृत्स्नैराजन्ममरणांतिकैः

আর যদি সে পরম শ্রদ্ধায় যুক্ত হয়ে পুনরায় পার্বতীদেবীর দর্শন করে, তবে জন্ম থেকে মৃত্যু পর্যন্ত স্থায়ী সকল ক্লেশ থেকে সে তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়।

Verse 3

तत्रैवास्ति जयानाम पार्वत्याः किंकरी द्विजाः । तया तत्र कृतं कुण्डं गौरीकुण्डसमीपतः

হে দ্বিজগণ! সেখানেই পার্বতীদেবীর কিঙ্করী ‘জয়া’ নামে এক সেবিকা আছেন। তাঁর দ্বারাই গৌরীকুণ্ডের নিকটে সেখানে এক কুণ্ড নির্মিত হয়েছে।

Verse 4

या तत्र कुरुते स्नानं तृतीयादिवसेऽबला । सुतसौभाग्यसंपन्ना सा भवेत्पतिवल्लभा

যে নারী সেখানে তৃতীয়া প্রভৃতি তিথিতে স্নান করে, সে পুত্রসন্তান ও সৌভাগ্যে সমৃদ্ধ হয় এবং স্বামীর প্রিয়াভাজন হয়।

Verse 5

तथान्यदपि तत्रास्ति विजयाकुण्डमुत्तमम् । तत्र स्नाताऽपि वंध्या स्त्री जायते पुत्रसंयुता

তদ্রূপেই সেখানে আর এক উৎকৃষ্ট কুণ্ড আছে—‘বিজয়া-কুণ্ড’। সেখানে স্নান করলে বন্ধ্যা নারীও পুত্রলাভ করে পুত্রবতী হয়।

Verse 6

न च पश्यति पुत्राणां कदाचिद्व्यसनं द्विजाः । न वियोगं न दुःखं च स्वप्नांते च कदाचन

হে দ্বিজগণ, কেউ কখনও নিজের পুত্রদের উপর বিপদ পতিত হতে দেখে না—না বিচ্ছেদ, না দুঃখ; স্বপ্নের অন্তেও কখনও নয়।

Verse 7

काकवंध्याऽपि या नारी तत्र स्नानं समाचरेत् । सा पुत्रान्विविधांल्लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते

যে নারী ‘কাকবন্ধ্যা’ বলে পরিচিত, সে যদি সেখানে স্নান করে, তবে নানা প্রকার পুত্র লাভ করে স্বর্গলোকে সম্মানিত হয়।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । एतेषां सूत तीर्थानां तीर्थमस्ति सुसिद्धिदम् । क्वचित्किंञ्चिद्भवेत्सिद्धिर्यत्र स्नानाच्छरीरजा

ঋষিগণ বললেন—হে সূত, এই তীর্থগুলির মধ্যে কি এমন কোনো তীর্থ আছে যা উৎকৃষ্ট সিদ্ধি দান করে? কোথাও কি এমন স্থান আছে, যেখানে স্নান করলে দেহজাত সিদ্ধিও উৎপন্ন হয়?

Verse 9

सूत उवाच । सप्तविंशतिलिंगानि यानि संति द्विजोत्तमाः । तेषां मध्येऽभवत्सिद्धिरेकस्मिन्निखिला द्विजाः

সূত বললেন—হে দ্বিজোত্তমগণ, এখানে সাতাশটি লিঙ্গ আছে। হে ব্রাহ্মণগণ, তাদের মধ্যে একটির দ্বারাই সম্পূর্ণ সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 10

एकस्य सत्त्वयुक्तस्य वीरव्रतयुतस्य च । आश्विनस्य चतुर्दश्यां कृष्णायां द्विजसत्तमाः

সেই এক লিঙ্গের উদ্দেশ্যে—সত্ত্বসম্পন্ন ও বীরব্রতধারী সাধক আশ্বিন মাসের কৃষ্ণপক্ষের চতুর্দশীতে, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ—

Verse 11

अर्धरात्रे विधानेन तेषां पूजां करोति यः । प्रागुक्तं जपनं भक्त्या स क्रमात्साधकोत्तमः

যে বিধিপূর্বক অর্ধরাত্রিতে তাঁদের পূজা করে এবং পূর্বোক্ত জপ ভক্তিসহকারে আচার করে—সে ক্রমে সাধকদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ হয়।

Verse 12

अंगन्यासं विधायोच्चैः क्षुरिकासूक्तमुच्चरत् । तेषामग्रे पुनः सम्यक्पूजयित्वा च शंकरम्

অঙ্গন্যাস সম্পন্ন করে উচ্চস্বরে ক্ষুরিকা-সূক্ত পাঠ করতে করতে, তারপর তাঁদের সম্মুখে শঙ্করকে যথাবিধি পুনরায় পূজা করে—

Verse 13

पृथगेकैकशो भक्त्या पूजयेद्दिक्पतींश्च वै

তারপর পৃথকভাবে, একে একে, ভক্তিসহকারে দিকপতিদেরও পূজা করা উচিত।

Verse 14

अथाऽगत्य गणेशो वै विकरालो भयानकः । लंबोदरो वै नग्नश्च कृष्णदन्तसमुद्भवः

এরপর গণেশও সেখানে এলেন—বিকরাল ও ভয়ংকর রূপে; লম্বোদর, নগ্ন, এবং কৃষ্ণবর্ণ দন্তসহ প্রকাশিত।

Verse 15

खड्गहस्तोऽब्रवीद्युद्धं प्रकुरुष्व मया समम् । मुक्त्वैतत्कपटं भूमौ यदि वीरोऽसि सात्त्विकः

খড়্গহস্তে সে বলল— “আমার সঙ্গে সমযুদ্ধে যুদ্ধ কর। তুমি যদি সাত্ত্বিক বীর হও, তবে এই কপটতা ভূমিতে ফেলে দাও।”

Verse 16

ततस्तत्कर्षणाच्चापि यस्तेनाशु प्रताड्यते । स तेनैव शरीरेण नीयते तेन तत्पदम्

তারপর সেই টানাহেঁচড়ার দ্বারাও, যে কেউ সেই শক্তির দ্বারা দ্রুত আঘাতপ্রাপ্ত হয়, সে সেই একই দ্বারা—একই দেহসহ—সেই পরম পদে নীত হয়।

Verse 17

यत्र स्थाने जरामृत्युर्न शोकश्च कदाचन । तथा चित्रेश्वरीपीठे सिद्धिरेकस्य कीर्तिता

যে স্থানে জরা নেই, মৃত্যু নেই, আর কখনও শোকও নেই—তেমনই চিত্রেশ্বরী-পীঠে একমাত্র (অদ্বিতীয়) সিদ্ধির কথা ঘোষিত হয়েছে।

Verse 19

माघकृष्णचतुर्दश्यां यः पीठं तत्र पूजयेत् । आगमोक्तविधानेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

মাঘ মাসের কৃষ্ণপক্ষের চতুর্দশীতে যে সেখানে সেই পীঠের পূজা করে—আগমে উক্ত বিধান অনুসারে, যথাযথ শ্রদ্ধাসহ—

Verse 20

सिद्धिमूल्ये न गृह्णातु कश्चिच्चेदस्ति सात्त्विकः । ततश्च याचते यश्च प्रगृह्णाति च सद्द्विजाः

যে সত্যই সাত্ত্বিক, সে সিদ্ধির বিনিময়ে কোনো ‘মূল্য’ গ্রহণ করবে না। আর যারা পরে তা চায় এবং যারা তা গ্রহণ করে—সেই তথাকথিত সদ্‌দ্বিজেরা—

Verse 21

स तमादाय निर्याति यत्र देवो महेश्वरः । हाटकेश्वरजं लिंगं चित्रशर्मप्रतिष्ठितम्

তিনি তাঁকে সঙ্গে নিয়ে সেই স্থানে গমন করেন, যেখানে দেব মহেশ্বর বিরাজমান—যেখানে চিত্রশর্মা প্রতিষ্ঠিত ‘হাটকেশ্বর’ নামক লিঙ্গ স্থিত।

Verse 22

तस्य स्थानस्य मध्यस्थो यस्तं पूजयते नरः । शिवरात्रौ निशीथे च पुष्पलक्षणभक्तितः । सुसिद्धिमाप्नुयात्तूर्णं स शरीरेण तत्क्षणात्

সেই পবিত্র স্থানের মধ্যভাগে দাঁড়িয়ে যে ব্যক্তি শিবরাত্রির নিশীথকালে ভক্তির লক্ষণযুক্ত পুষ্প অর্পণ করে তাঁর পূজা করে—সে দেহসহ সেই মুহূর্তেই দ্রুত উৎকৃষ্ট সিদ্ধি লাভ করে।

Verse 23

सिद्धिस्थानानि सर्वाणि तस्मिन्क्षेत्रे स्थितानि वै । वीरव्रतप्रयुक्तानां मानवानां द्विजोत्तमाः

হে দ্বিজোত্তমগণ! সেই ক্ষেত্রে নিশ্চয়ই সকল ‘সিদ্ধিস্থান’ অবস্থিত, যা বীরব্রতে নিয়োজিত মানবদের জন্য (ফলপ্রদ)।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । तामसो यस्त्वया प्रोक्तः सिद्धिमार्गो महामते । अनर्हो ब्राह्मणेन्द्राणां श्रोत्रियाणां विशेषतः

ঋষিগণ বললেন—হে মহামতি! আপনি যে সিদ্ধির তামস পথ বলেছেন, তা ব্রাহ্মণশ্রেষ্ঠদের জন্য, বিশেষত শ্রোত্রিয় পণ্ডিতদের জন্য, উপযুক্ত নয়।

Verse 25

शुद्धान्तः करणैः सूत भूतहिंसाविवर्जितैः । यथा संप्राप्यते मोक्षो ब्राह्मणैः सुचिरादपि

হে সূত! শুদ্ধ অন্তঃকরণে এবং জীবহিংসা বর্জন করে—যদিও দীর্ঘকাল লাগে—ব্রাহ্মণরা কীভাবে মোক্ষ লাভ করেন, তা বলুন।

Verse 26

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग मोक्षोपायं द्विजन्मनाम्

হে মহাভাগ! সত্য তত্ত্ব স্পষ্ট করে বলুন—দ্বিজদের মোক্ষের উপায় প্রকাশ করুন।

Verse 27

सूत उवाच । रुद्रैर्दशभिः संयुक्तमानंदेश्वरकं तथा । स्नात्वा तदग्रतः कुण्डे शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

সূত বললেন—দশ রুদ্রসহ আনন্দেশ্বরকে প্রণাম করে, তার সম্মুখস্থ কুণ্ডে শাস্ত্রবিধি অনুসারে স্নান করুক।

Verse 28

संसिद्धिमाप्नुयान्मर्त्यो दुर्लभां त्रिदशैरपि । माघमासे नरः स्नात्वा विश्वामित्रह्रदे नरः

মর্ত্য সম্পূর্ণ সিদ্ধি লাভ করে, যা দেবতাদেরও দুর্লভ; মাঘ মাসে বিশ্বামিত্র-হ্রদে স্নান করলে।

Verse 29

प्रत्यूषे तिलपात्रं च ब्राह्मणाय निवेदयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्म लोके महीयते

প্রত্যুষে ব্রাহ্মণকে তিলভরা পাত্র নিবেদন করুক; সর্বপাপমুক্ত হয়ে ব্রহ্মলোকে সম্মানিত হয়।

Verse 30

यद्यपि स्याद्दुराचारः सर्वाशी सर्वविक्रयी । सुपर्णाख्यस्य देवस्य पुरतः श्रद्धयाऽन्वितः

যদিও সে দুরাচারী, সর্বভোজী ও সর্ববিক্রেতা হয়; তবু শ্রদ্ধাসহ সুপর্ণনাম দেবতার সম্মুখে দাঁড়ালে।

Verse 31

प्रायोपवेशनं कृत्वा ह्युपवासपरो नरः । यस्त्यजेन्मानवः प्राणान्न स भूयोऽभिजायते

যে মানুষ প্রায়োপবেশন ব্রত গ্রহণ করে উপবাসে নিবিষ্ট হয়ে প্রাণ ত্যাগ করে, সে আর পুনর্জন্ম লাভ করে না।

Verse 32

एवं सिद्धित्रयं प्रोक्तं ब्राह्मणानां हितावहम् । सात्त्विकं ब्राह्मणश्रेष्ठाः शंसितं त्रिदशैरपि

এইভাবে ত্রিবিধ সিদ্ধি ঘোষণা করা হল, যা ব্রাহ্মণদের কল্যাণকর; হে ব্রাহ্মণশ্রেষ্ঠগণ, এটি সাত্ত্বিক এবং দেবতারাও একে প্রশংসা করেন।

Verse 33

अन्यानि तत्र तीर्थानि देवतायतनानि च । तानि स्वर्गप्रदान्याहुर्मुनयः शंसितव्रताः

সেখানে আরও নানা তীর্থ ও দেবালয় আছে; ব্রতখ্যাত মুনিরা বলেন, সেগুলি স্বর্গদায়ক।

Verse 34

एतद्वः सर्वमाख्यातं क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

এ সবই তোমাদের বলা হল—ভগবান হাটকেশ্বরের ক্ষেত্রের পরম মাহাত্ম্য, যা সকল পাপ নাশ করে।

Verse 35

योऽत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वा पश्यति भक्तितः । सर्वाण्यायतनान्येव स पापोऽपि विमुच्यते

যে এখানে সকল তীর্থে স্নান করে ভক্তিভরে সকল দেবালয়ের দর্শন করে, সে পাপী হলেও পাপমুক্ত হয়।

Verse 36

एतत्खंडं पुराणस्य प्रथमं परिकीर्तितम् । कार्तिकेयप्रणीतस्य सर्वपापहरं शुभम्

পুরাণের এই খণ্ডটি প্রথম বলে কীর্তিত; কার্ত্তিকেয়-প্রণীত, মঙ্গলময় এবং সর্বপাপহর।

Verse 37

यश्चैतत्कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः । इह भुक्त्वा सुविपुलान्भोगान्याति त्रिविष्टपम्

যে ভক্তিভরে এ কাহিনি কীর্তন করে, অথবা একাগ্রচিত্তে শ্রবণ করে—সে ইহলোকে বিপুল ভোগ ভোগ করে শেষে ত্রিবিষ্টপ (স্বর্গ) লাভ করে।

Verse 38

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानैश्च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति शृण्वञ्छ्रद्धासमन्वितः

সমস্ত তীর্থযাত্রার যে পুণ্য এবং সকল দানের যে ফল—শ্রদ্ধাসহকারে শ্রবণকারী সেই একই ফল লাভ করে।

Verse 39

श्रुत्वा पुराणमेतद्धि जन्मकोटिसमुद्भवात् । पातकाद्विप्रमुच्येत कुलानामुद्धरेच्छतम्

এই পুরাণ শ্রবণ করলে মানুষ কোটি কোটি জন্মের সঞ্চিত পাপ থেকে শীঘ্র মুক্ত হয় এবং নিজের বংশের শত পুরুষকে উদ্ধার করে।

Verse 40

ततो व्यासः पूजनीयो वस्त्रदानादिभूषणैः । गोभूहिरण्यनिर्वापैर्दानैश्च विविधैरपि

অতএব ব্যাসদেব পূজ্য—বস্ত্রদান প্রভৃতি উপহার-অলংকারে, এবং গাভী, ভূমি, স্বর্ণ-নিক্ষেপ ও নানাবিধ দানে।

Verse 41

तेन संपूजितो व्यासः कृष्णद्वैपायनः मनुः । साक्षात्सत्यवतीपुत्रो येन व्यासः सुपूजितः

সেই বিধিতে মুনি কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাস যথাযথভাবে পূজিত হন। তিনি স্বয়ং সত্যবতীর পুত্র; যাঁর দ্বারা ব্যাসের সুপূজা সম্পন্ন হয়।

Verse 42

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा ह्यनृणी भवेत्

গুরু যদি শিষ্যকে মাত্র একটি অক্ষরও শিক্ষা দেন, তবে পৃথিবীতে এমন কোনো ধন নেই যা দান করে সে ঋণ থেকে সম্পূর্ণ মুক্ত হওয়া যায়।

Verse 43

एतत्पवित्रमायुष्यं धन्यं स्व स्त्ययनं महत् । यच्छ्रुत्वा सर्वदुःखेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

এটি পবিত্র, আয়ুষ্যবর্ধক, ধন্য এবং স্বকল্যাণের মহান আশীর্বাদ। এটি শ্রবণ করলে সকল দুঃখ থেকে মুক্তি মেলে—এতে কোনো সন্দেহ নেই।

Verse 154

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये चित्रेश्वरीपीठक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতিসাহস্রী সংহিতার ষষ্ঠ নাগরখণ্ডে, হাটকেশ্বর ক্ষেত্রমাহাত্ম্যের অন্তর্গত ‘চিত্রেশ্বরীপীঠ ক্ষেত্রমাহাত্ম্যবর্ণন’ নামক ১৫৪তম অধ্যায় সমাপ্ত হল।