Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

एते तल्लिंगरक्षार्थं तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । शेषाः शक्रसमायुक्ताः प्रजग्मुस्त्रिदशालयम्

Transliteration

ete talliṃgarakṣārthaṃ tasminkṣetre vyavasthitāḥ | śeṣāḥ śakrasamāyuktāḥ prajagmustridaśālayam

Translation

এরা সেই লিঙ্গের রক্ষার্থে ঐ পবিত্র ক্ষেত্রে অবস্থান করল; অবশিষ্টরা শক্র (ইন্দ্র)-সহ দেবলোকের আবাসে গমন করল।

Word by Word

• एते: these (persons)
• एते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम् (Plural)

• तत्-लिङ्ग-रक्षा-अर्थम्: for the protection of that liṅga
• तत्-लिङ्ग-रक्षा-अर्थम्: Karma (कर्म) / Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक) + रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम् (Singular); समासः: (तत्-लिङ्गस्य) रक्षा-अर्थम् = प्रयोजनार्थक-तत्पुरुषः

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम् (Singular)

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम् (Singular)

• व्यवस्थिताः: were stationed/stood
• व्यवस्थिताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + √स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्रियाविशेषण-रूपेण/विधेय-विशेषणम् (predicate participle)

• शेषाः: the remaining (ones)
• शेषाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• शक्र-समायुक्ताः: accompanied by Śakra (Indra)
• शक्र-समायुक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्र (प्रातिपदिक) + सम् + आ + √युज् (धातु) → समायुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः: शक्रेण समायुक्ताः (तृतीया-तत्पुरुषः)

• प्रजग्मुः: went forth
• प्रजग्मुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (Plural); परस्मैपदम्

• त्रिदश-आलयम्: the abode of the gods (heaven)
• त्रिदश-आलयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: त्रिदशानाम् आलयम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)

Speaker

Narrator (contextual; later Sūta continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amara-liṅga (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/śaunaka-ādi (implied Nāimiṣāraṇya frame typical of Sūta narration)

Visual Art Cues

Scene: A luminous liṅga in a sanctum; a ring of devas remain as sentinels with weapons and lotuses, while Indra (Śakra) departs with the remaining gods toward a radiant celestial path.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Tridaśa (Devas)
• Śiva-liṅga
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is upheld by steadfast guardianship, reflecting the cosmic importance of sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Nāgarakhaṇḍa kṣetra where the liṅga stands; its exact toponym is not stated in this snippet, but the liṅga’s māhātmya is central.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes protection (rakṣā) of the liṅga.