Adhyaya 136

Verse 1

। मांडव्य उवाच । ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् । परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु

মাণ্ডব্য বলিলেন—হে সুরশ্রেষ্ঠগণ, আমি তোমাদের প্রদত্ত বর গ্রহণ করিব; কিন্তু আমার জন্য এক চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত ধর্মরাজ ঘোষণা করুন।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् । उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः

হে দেবশ্রেষ্ঠগণ! এই জগতে সকল প্রাণীর কৃত শুভ-অশুভ কর্ম অবশ্যম্ভাবীভাবে তাদের সম্মুখে উপস্থিত হয়, অন্য কোথাও নয়; এটাই সত্য।

Verse 3

मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् । ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन

আমি এই জন্মে বা অন্য কোনো জন্মে এমন কী পাপ করেছি, যার ফলে এমন যন্ত্রণা ভোগ করছি, তবু কোনোভাবেই আমার মৃত্যু আসছে না?

Verse 4

धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ

ধর্মরাজ বললেন—হে বিপ্র! পূর্বজন্মে তুমি শিশুসুলভ অবিবেচনায় আচরণ করতে করতে তীক্ষ্ণ শূলের অগ্রভাগে এক বকের দেহ বিদ্ধ করেছিলে; সে মাটিতে লুটিয়ে পড়েছিল।

Verse 5

नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज

সত্যই, এর বাইরে তুমি আর কোনো পাপ—এমনকি সামান্যও—করোনি। হে দ্বিজ! এই কারণেই এই ব্যথা তোমাকে ভোগ করতে হচ্ছে।

Verse 6

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्

সূত বললেন—তার সেই কথা শুনে মাণ্ডব্য প্রবল ক্রোধে পরিপূর্ণ হলেন; তারপর সম্মুখে দাঁড়ানো ধর্মরাজকে তিনি বললেন।

Verse 7

अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः । कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे

এই সামান্য অপরাধের জন্য তুমি অতিরিক্ত দণ্ড দিয়েছ, হে দুর্বুদ্ধি! অতএব আমার শাপ গ্রহণ কর।

Verse 8

त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि

তুমি মানবদেহ লাভ করে শূদ্রযোনিতে স্থাপিত হবে, এবং জাতিক্ষয়জনিত প্রচুর দুঃখ ভোগ করবে।

Verse 9

तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् । अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च । प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा

আজ আমি সকল দেহধারীর জন্য এই বিধান স্থাপন করলাম—অষ্টম বর্ষের পর নিন্দনীয় কর্মের জন্য প্রাণী, পুরুষ হোক বা নারী, অবশ্যই দায়ী গণ্য হবে।

Verse 10

एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः

ধর্মরাজকে এ কথা বলে সেই ব্রাহ্মণ মাণ্ডব্য পরে ক্রোধমুক্ত হয়ে নিজের অভীষ্ট গন্তব্যের দিকে প্রস্থান করলেন।

Verse 11

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्

তার প্রস্থান দেখে, ধর্মরাজের কারণে ব্যাকুল সকল দেবতা, তেমন শাপ শুনে, পরস্পর বললেন।

Verse 12

देवा ऊचुः । भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् । न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन

দেবগণ বলিলেন—হে ভগবন্! কেবল পাপদণ্ডে আসক্ত ধর্মরাজকে উপলক্ষ্য করিয়া আপনি শাপে তাঁহাকে কোনো প্রকারে শূদ্র করিতে যোগ্য নন।

Verse 13

प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज । अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्

অতএব, হে দ্বিজ! এই ধর্মপতির প্রতি প্রসন্ন হউন; আমাদের বাক্যে আপনি তৎক্ষণাৎ বিধিপূর্বক বর প্রার্থনা করুন।

Verse 14

मांडव्य उवाच । नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः । अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति

মাণ্ডব্য বলিলেন—হে সুরোত্তমগণ! আমার উচ্চারিত বাক্য অন্যথা হইতে পারে না; এই ধর্মরাজ অবশ্যই শূদ্রযোনিতে প্রবেশ করিবেন।

Verse 15

परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति । संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्

কিন্তু সেই যোনিতে তাঁহার কোনো সন্তান হইবে না; এবং পরে তিনি পুনরায় উত্তম ধর্মরাজত্ব লাভ করিবেন।

Verse 16

आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् । प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति

তিনি অব্যগ্রচিত্তে এই ক্ষেত্রেই ত্রিলোচন (শিব)-এর আরাধনা করুন; সেই দেবের প্রসাদে তিনি শীঘ্রই মৃত্যু প্রাপ্ত হবেন (এবং সেই অবস্থার বন্ধন ছিন্ন হবে)।

Verse 17

तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः । तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा

হে স্বর্গরক্ষকগণ! যদি তোমরা সত্যই আমাকে বর দিতে চাও, তবে এই আমাদের শূলিকা কেবল স্পর্শমাত্রেই লোকদের সদ্ধর্ম প্রদানকারী হোক।

Verse 18

देवा ऊचुः । एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् । पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति

দেবগণ বললেন—যে কেউ প্রাতে উঠে এই শূলিকাকে স্পর্শ করবে, সে এই লোকেই পাপ থেকে মুক্ত হবে।

Verse 19

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

এভাবে সেই মুনিকে বলে, শক্র (ইন্দ্র) অগ্রগণ্য দেবগণ পরে স্বামীর সঙ্গে সেই পতিব্রতা নারীকেও শ্রদ্ধাভরে সম্বোধন করলেন।

Verse 20

त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि । यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः

হে সুন্দরবর্ণা! তুমিও আমাদের কাছে তোমার অভীষ্ট বর প্রার্থনা করো। তোমার চিত্তে যা নিত্য স্থিত, তার মধ্যে এমন কিছু নেই যা আমরা দিতে অক্ষম।

Verse 21

पतिव्रतोवाच । येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये

পতিব্রতা বললেন—হে ত্রিদশেশ্বরগণ! এই স্থানে আমার দ্বারা নির্মিত এই গর্তটি আমার নাম অনুসারে ‘দীর্ঘিকা’ নামে ত্রিলোকে প্রসিদ্ধ হোক।

Verse 22

देवा ऊचुः । अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने । दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये

দেবগণ বললেন—হে সুন্দরী! আজ থেকে এই লোকের এই সরোবর-গহ্বর ‘দীর্ঘিকা’ নামে ত্রিলোকে সুপ্রসিদ্ধ হবে।

Verse 23

येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्

যে মানুষ প্রাতে উঠে এতে স্নান করবে, সে তৎক্ষণাৎ সর্বপাপ থেকে মুক্ত হবে।

Verse 24

कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने । येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः

সূর্য কন্যারাশিতে প্রবেশ করলে এবং পঞ্চমী তিথি উপস্থিত হলে, যে নরগণ শ্রদ্ধাসহ এখানে স্নান করবে।

Verse 25

अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः । एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः

যারা অপুত্র ছিল তারা পুত্রবান হবে—বংশবর্ধক। এ কথা বলে, হে দ্বিজোত্তম, দেবগণ স্বর্গে গমন করলেন।

Verse 26

पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी । सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्

সেই কল্যাণী সুন্দরী পতিব্রতা, প্রিয় কান্তের সঙ্গে অনুত্তম দাম্পত্যসুখ ভোগ করল।

Verse 27

पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च

মনোরম পর্বতসমূহে, নদীর বালুময় তটে, বিচিত্র ও মনোহর উদ্যানে, এবং বন ও উপবনে।

Verse 28

ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् । तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्

তারপর কালের পরিবর্তনে যখন বার্ধক্য উপস্থিত হল, তখন সে নিজের আশ্রয়-স্বরূপ সেই পবিত্র তীর্থকেই ভক্তিভরে পুনরায় আশ্রয় করল।

Verse 29

ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् । तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता

তারপর প্রিয় স্বামীকে মৃত দেখে সে দেহ ত্যাগ করল; এবং সেই স্থানের জলপথে সেই পতিব্রতা ব্রহ্মলোকে গমন করল।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् । यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

এই উত্তম দীর্ঘিকা-আখ্যায়ন আমি তোমাদের সম্পূর্ণভাবে বললাম; যার কেবল শ্রবণমাত্রেই মানুষ পাপ থেকে মুক্ত হয়।

Verse 136

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতিসাহস্রী সংহিতার ষষ্ঠ নাগরখণ্ডে, হাটকেশ্বর ক্ষেত্রমাহাত্ম্যে ‘দীর্ঘিকা-উৎপত্তি-মাহাত্ম্য-বর্ণন’ নামক ১৩৬তম অধ্যায় সমাপ্ত হল।