Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 150

राजहंसो यथा शुद्धः काकामेध्यप्रदर्शकः । श्रृणु मातर्यत्र संस्थो रमेयं निरुपद्रवः

rājahaṃso yathā śuddhaḥ kākāmedhyapradarśakaḥ | śrṛṇu mātaryatra saṃstho rameyaṃ nirupadravaḥ

যেমন রাজহংস শুদ্ধ এবং কাকদের মধ্যে যা অশুদ্ধ তা প্রকাশ করে, তেমনি শোনো, হে মাতা—যেখানে আমি নিরুপদ্রব হয়ে বাস করতে পারি, সেই স্থানেই আমার আনন্দ।

राजहंसःthe royal swan
राजहंसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + हंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (राजा इव हंसः / राज्ञः हंसः)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
शुद्धःpure
शुद्धः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying राजहंसः)
काक-अमेध्य-प्रदर्शकःone who points out the crow’s impurity
काक-अमेध्य-प्रदर्शकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाक (प्रातिपदिक) + अमेध्य (प्रातिपदिक) + प्रदर्शक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (काकस्य अमेध्यं प्रदर्शयति इति)
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
मातरिO mother
मातरि:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; वैदिक/छान्दस-रूपेण ‘मातरि’ (for ‘मातः/माते’)
यत्रwhere
यत्र:
Kriya-vishesana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; देशवाचक (relative adverb: where)
संस्थःbeing situated; standing
संस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थ (कृदन्त; क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘situated/standing’
रमेयम्would delight/enjoy
रमेयम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
निरुपद्रवःfree from trouble
निरुपद्रवः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + उपद्रव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्/निर्-प्रत्ययार्थक (without disturbance)

Narrative quote: an unnamed seeker addressing his mother (within Sūta’s narration)

Type: kshetra

Scene: A luminous royal swan stands on a clear lotus lake while dark crows cluster at a muddy edge; a seeker addresses his mother, pointing toward a quiet hermitage or inner lotus-heart where no disturbance arises.

FAQs

Like the haṃsa that discerns purity, the seeker longs for a state of undisturbed peace, rejecting the impure turmoil of worldly life.

No specific tīrtha is named; “that place” is presented as an ideal state/abode of peace.

None; the verse uses allegory to teach discernment and the pursuit of peace.