Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

गुणत्रयमयं शूलं शूली यस्माद्बिभार्ते सः । अबद्धाः सर्वतो मुक्ता भूता एव च तत्पतिः

guṇatrayamayaṃ śūlaṃ śūlī yasmādbibhārte saḥ | abaddhāḥ sarvato muktā bhūtā eva ca tatpatiḥ

যেহেতু তিনি ত্রিগুণময় ত্রিশূল ধারণ করেন, তাই তিনি ‘শূলী’ নামে পরিচিত। আর যেহেতু ভूतগণ প্রকৃতপক্ষে সর্বতো অবদ্ধ ও মুক্ত, তাই তিনি তাঁদেরও অধিপতি—‘ভূতপতি’।

गुणत्रयमयम्made of the three guṇas
गुणत्रयमयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootguṇa + traya + maya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (द्विगु-पूर्वपदसमास-युक्त) ‘गुणानां त्रयम्’ + ‘मय’ (made of); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण (of शूलम्)
शूलम्trident/spear
शूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootśūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
शूलीthe trident-bearer (Śiva)
शूली:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśūlin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
यस्मात्from whom/because of whom
यस्मात्:
Hetu/Apadana (Cause/Source)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान/हेतु), एकवचन; यत्-सम्बन्ध
बिभर्तिbears, carries
बिभर्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√bhṛ (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम
अबद्धाःunbound
अबद्धाः:
Karta (Subject complement/विशेषण)
TypeAdjective
Roota-baddha (प्रातिपदिक; neg. of baddha from √bandh)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; विशेषण (of भूताः)
सर्वतःfrom all sides, completely
सर्वतः:
Sambandha (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootsarvataḥ (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: from all sides/entirely)
मुक्ताःfreed, liberated
मुक्ताः:
Karta (Subject complement/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmukta (प्रातिपदिक; कृदन्त from √muc)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)
भूताःbeings/spirits
भूताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक; कृदन्त from √bhū)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; ‘भूत’ = beings/spirits
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तत्पतिःtheir lord
तत्पतिः:
Karta (Predicate nominative/विधेय)
TypeNoun
Roottat + pati (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘तेषां पतिः’ (lord of them); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced for Māheśvarakhaṇḍa narration

Listener: Brāhmaṇa (bhāṣiṣṭha)

Scene: Śiva stands serene holding a triśūla whose three prongs glow as sattva, rajas, tamas; around him gentle bhūta-gaṇas appear not as frightening but as liberated attendants, suggesting ‘unbound’ essence.

Ś
Śiva
Ś
Śūlī
B
Bhūta

FAQs

Śiva transcends and yet ‘bears’ the three guṇas; recognizing him as master of all beings points toward inner freedom (mokṣa).

No single tīrtha is named in this verse; it focuses on the theological meaning of Śiva’s epithet.

No explicit rite is given; the verse functions as a doctrinal explanation of Śiva’s symbols and lordship.