Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 95

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे व्यासभुजस्तंभोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe vyāsabhujastaṃbhonāma paṃcanavatitamo'dhyāyaḥ

Translation

এইভাবে শ্রীস্কন্দ মহাপুরাণের একাশীতি-সাহস্রী সংহিতার চতুর্থ ভাগে, কাশীখণ্ডের উত্তরার্ধে ‘ব্যাসভুজস্তম্ভ’ নামক পঁচানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হল।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक-निपातः (quotative/closure particle)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः) — ग्रन्थनाम्नि

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्)

• एकाशीति: eighty-one
• एकाशीति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक + अशीतिः (प्रातिपदिक/संख्याशब्द)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (एकाधिक-अशीतिः = 81) — संख्याविशेषणम् (साहस्र्याम्)

• साहस्र्यां: in the (section called) Sahasrī
• साहस्र्यां: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘साहस्री’ = सहस्रसंख्या-प्रमाण-भागः/समूहः (thousand-unit section)

• संहितायां: in the Saṃhitā
• संहितायां: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• चतुर्थे: in the fourth
• चतुर्थे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्थ (प्रातिपदिक/क्रमवाचक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम् (काशीखण्डे)

• काशीखण्डे: in the Kāśīkhaṇḍa
• काशीखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (काश्याः खण्डः)

• उत्तरार्धे: in the latter half
• उत्तरार्धे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः अर्धः)

• व्यासभुजस्तंभोनाम: named ‘Vyāsa’s arm-pillar’
• व्यासभुजस्तंभोनाम: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्यास + भुज + स्तम्भ + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-समासः— ‘व्यासभुजस्तम्भः’ इति नाम यस्य (अध्यायस्य) तत्; ‘नाम’ इति नामनिर्देशक-प्रयोगः

• पंचनवतितमः: ninety-fifth
• पंचनवतितमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + नवति + तम (प्रातिपदिक/क्रमवाचक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्चनवतिः = 95) + तम-प्रत्ययः (ordinal) — विशेषणम् (अध्यायः)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Colophon / redactional marker (not a narrative speaker)

Skanda Dialogue

Listener: Recitation audience

Visual Art Cues

Scene: Manuscript-style closing line: scribal flourish, chapter title highlighted, indicating the end of the ‘Vyāsabhuja-stambha’ chapter within Kāśī-khaṇḍa.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Kāśīkhaṇḍa
• Uttarārdha
• Vyāsabhujastambha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

This is a colophon; its purpose is textual authentication and chapter identification rather than doctrine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is praised in the colophon; it situates the material within the Kāśī Khaṇḍa (Kāśī’s sacred geography).

What ritualistic prescription is mentioned?

None—this verse functions as an editorial/chapter-end marker.