Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57
Devanagari script
प्राणायामं तु यः कुर्यादप्येकं मुक्तिमंडपे । तेनाष्टांगः समभ्यस्तो योगोऽन्यत्रायुतं समाः
Transliteration
prāṇāyāmaṃ tu yaḥ kuryādapyekaṃ muktimaṃḍape | tenāṣṭāṃgaḥ samabhyasto yogo'nyatrāyutaṃ samāḥ
Translation
যে ‘মুক্তি-মণ্ডপে’ একবারও প্রाणায়াম করে, তাতেই অষ্টাঙ্গযোগের সাধনা অন্যত্র দশ হাজার বছরের সমান গণ্য হয়।
Word by Word
प्राणायामम्breath-control (prāṇāyāma)
प्राणायामम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootप्राण + आयाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (प्राणस्य आयामः)
तुindeed / but
तु:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेष (but/indeed)
यःwho
यः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
कुर्यात्should do / would perform
कुर्यात्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अपि-अर्थ (even)
एकम्one (single)
एकम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier of prāṇāyāmam)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मुक्तिमण्डपेin the liberation-pavilion
मुक्तिमण्डपे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootमुक्ति + मण्डप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मुक्तेः मण्डपः)
तेनby that
तेन:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अष्टाङ्गःeight-limbed
अष्टाङ्गः:
Viśeṣaṇa (Qualifier of yogaḥ)
TypeAdjective
Rootअष्ट + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्विगु (अष्ट अङ्गानि यस्य)
समभ्यस्तःwell-practised
समभ्यस्तः:
Viśeṣaṇa (Qualifier of yogaḥ)
TypeAdjective
Rootसम् + अभि + √अभ्यस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त
योगःyoga
योगः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Location)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (elsewhere)
अयुतम्ten thousand
अयुतम्:
Visheshana (Numerical qualifier)
TypeNoun
Rootअयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक (ten-thousand)
समाःyears
समाः:
Karma (Extent of time)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
Speaker
Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context, addressing Agastya)
Characters & Entities
M
Mukti-maṇḍapaP
PrāṇāyāmaA
Aṣṭāṅga-yogaK
KāśīFAQs
Place and practice converge: in Kāśī, even minimal yogic effort becomes immensely potent due to the sanctity of the mukti-centered site.
The Mukti-maṇḍapa (Liberation Pavilion) within Kāśī.
Perform prāṇāyāma—explicitly stated as even one cycle—at the Mukti-maṇḍapa.