Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

इति श्रुत्वा मुने प्राह देवी हृष्टतनूरुहा । प्रणम्य देवमीशानं सर्वज्ञं सर्वदं शिवम्

Transliteration

iti śrutvā mune prāha devī hṛṣṭatanūruhā | praṇamya devamīśānaṃ sarvajñaṃ sarvadaṃ śivam

Translation

হে মুনি! এ কথা শুনে দেবী হর্ষে রোমাঞ্চিত হলেন; সর্বজ্ঞ, সর্বদাতা ঈশান-রূপ শিবকে প্রণাম করে বললেন।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Vakyopanyasa (Quotation marker/इत्यादि)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• हृष्ट-तनू-रुहा: whose body-hairs stood on end (thrilled)
• हृष्ट-तनू-रुहा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हृष्) + तनू (प्रातिपदिक) + रुह (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (हृष्टा तनू-रुहाः यस्याः सा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; देवी इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• प्रणम्य: having bowed to
• प्रणम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• ईशानम्: Īśāna (the Lord)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; देवम् इति समानाधिकरणम्

• सर्वज्ञम्: all-knowing
• सर्वज्ञम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ज्ञा)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वं जानाति इति); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ईशानम् इति विशेषणम्

• सर्वदम्: giver of all (boons)
• सर्वदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त/प्रातिपदिक; √दा)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वं ददाति इति); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ईशानम् इति विशेषणम्

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; देवम्/ईशानम् इति समानाधिकरणम्

Speaker

Skanda (narrating to the sage; Devī speaks within the narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: muni (addressed: ‘muṇe’)

Visual Art Cues

Scene: Devī, thrilled with goosebumps, folds hands and bows at Śiva Īśāna; Śiva stands serene, blessing; the background hints at Kāśī’s sanctity—liṅga, lamps, and distant Ganga ghāṭa.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (Īśāna)
• Kāśī-kṣetra (context)
• Mokṣa teaching (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True teaching evokes devotion: reverence (praṇāma) and inner rapture are portrayed as fitting responses to liberating knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, Kāśī-kṣetra and its Liṅga-māhātmya, since the Goddess responds to that very teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (bowing) to Īśāna Śiva is explicitly shown as devotional conduct; other rites are not detailed in this verse.