Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

जनकेशं महालिंगं तत्पार्श्वे ज्ञानदं परम् । तल्लिंग वरिवस्यातो ब्रह्मज्ञानमवाप्यते

Transliteration

janakeśaṃ mahāliṃgaṃ tatpārśve jñānadaṃ param | talliṃga varivasyāto brahmajñānamavāpyate

Translation

সেখানে ‘জনকেশ’ নামক মহালিঙ্গ আছে, আর তার পাশে পরম জ্ঞানদায়ক আরেক লিঙ্গ। সেই লিঙ্গের ভক্তিসেবায় ব্রহ্মজ্ঞান লাভ হয়।

Word by Word

• जनकेशम्: (the) Janakeśa (liṅga)
• जनकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनक-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जनकस्य ईशः)

• महालिङ्गम्: the great liṅga
• महालिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-लिङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—महच्च तत् लिङ्गम्

• तत्: by/at its
• तत्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम् (पार्श्वे इति)

• पार्श्वे: at the side
• पार्श्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• ज्ञानदम्: bestowing knowledge
• ज्ञानदम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान-द (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम् इति); उपपद-तत्पुरुषः—ज्ञानं ददाति इति

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम् (लिङ्गम् इति)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वरिवस्यातः: by one who worships/serves
• वरिवस्यातः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वरिवस्य (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्तम् (present active participle used as agent); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वरिवस्यति’ = पूजयति/सेवते

• ब्रह्मज्ञानम्: knowledge of Brahman
• ब्रह्मज्ञानम्: Karma (Object obtained/प्राप्य)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-ज्ञान (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः ज्ञानम्)

• अवाप्यते: is obtained
• अवाप्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Janakeśa (and adjacent Jñāna-prada liṅga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/pilgrims

Visual Art Cues

Scene: Two liṅgas: Janakeśa grand and steady; beside it a luminous ‘jñāna-prada’ presence. A sādhaka offers worship, then sits in meditation as a subtle light rises from the liṅga into the crown of the head.

Characters & Entities

• Skanda
• Janakeśa
• Śiva-liṅga
• Brahmajñāna
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship of Śiva in Kāśī is not only merit-giving but wisdom-giving—ripening into brahmajñāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Janakeśa Mahāliṅga and a nearby jñāna-bestowing liṅga within Kāśī’s sacred precincts.

What ritualistic prescription is mentioned?

Varivasyā—devotional service/worship of the liṅga.