Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74
Devanagari script
पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि
Transliteration
purā naṃdavanaṃ nāma kṣetrametatprakīrtitam | avimuktaṃ tadārabhya nāmāsya prathitaṃ bhuvi
Translation
প্রাচীনকালে এই ক্ষেত্র ‘নন্দবন’ নামে প্রসিদ্ধ ছিল। সেই সময় থেকেই এর নাম ‘অবিমুক্ত’ পৃথিবীতে খ্যাত হয়ে উঠল।
Word by Word
पुराformerly
पुरा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb: formerly/once)
नन्दवनम्Nandavana (name of a grove/region)
नन्दवनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनन्द-वन (प्रातिपदिक; नन्द + वन)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (नन्दस्य/आनन्दस्य वनम्) — नामरूपेण
नामnamed
नाम:
Sambandha (Naming particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक निपात (particle: ‘named/called’)
क्षेत्रम्the sacred field/region
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम — ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्रकीर्तितम्was proclaimed
प्रकीर्तितम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√कीर्त् (धातु) + प्रकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे ‘was proclaimed’
अविमुक्तम्Avimukta (name)
अविमुक्तम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअ-वि-√मुच् (धातु) + अविमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; अत्र नामरूपेण (as a proper name)
तद्from that
तद्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘from that (time)’
आरभ्यstarting from, onwards
आरभ्य:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootआ-√रभ् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having begun/from (that) onwards’
नामname
नाम:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्यof this (place)
अस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
प्रथितम्became renowned
प्रथितम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√था (धातु) + प्रथित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे ‘became renowned/was famed’
भुविon earth
भुवि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
Speaker
Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)
Characters & Entities
N
NandavanaA
AvimuktaK
KṣetraFAQs
Sacred places carry layered identities across time; their enduring sanctity is preserved through divinely grounded names and remembrance.
Avimukta Kṣetra (Kāśī/Vārāṇasī), formerly known as Nandavana.
No ritual is prescribed; the verse provides sacred etymology and place-name history for the kṣetra.