Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्य ते मतिरीदृशी । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु तस्य ते नास्ति किंचन

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | sādhusādhu mahāprājña yasya te matirīdṛśī | durlabhaṃ triṣu lokeṣu tasya te nāsti kiṃcana

Translation

শ্রী মার্কণ্ডেয় বললেন— সাধু, সাধু, হে মহাপ্রাজ্ঞ! যার বুদ্ধি এমন, তার জন্য ত্রিলোকে কিছুই দুর্লভ নয়।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• साधु: well done
• साधु: Prayojaka (Exclamation/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; प्रशंसावाचक-निपातः (well!/good!)

• साधु: well done
• साधु: Prayojaka (Exclamation/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरुक्त-प्रशंसा

• महाप्राज्ञ: O greatly wise one
• महाप्राज्ञ: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महान् प्राज्ञः)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध (whose/of whom)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (your)

• मतिः: understanding
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ईदृशी: such
• ईदृशी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (such)

• दुर्लभम्: rare
• दुर्लभम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + लभ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (rare)

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; संख्याविशेषणम् (in three)

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (of that person)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम (to you/your) — अत्र षष्ठी (your)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः (negation)

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• किंचन: anything
• किंचन: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किंचन (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चित-सर्वनाम (anything)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: A Bharata-lineage interlocutor (addressed as mahāprajña; exact name not in given verses)

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya, radiant and composed, raises a hand in blessing while praising the seeker’s rare understanding.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• tri-loka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right intention and mature discernment qualify a seeker for the highest fruits; inner readiness makes the ‘rare’ attainable.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the verse functions as a commendation within the Narmadā/Revā teaching dialogue.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it highlights spiritual qualification (adhi-kāra) rather than a specific rite.