Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Rishi: Yājñavalkya (traditional).
Devata: Indriyas (faculties) / Oṣadhi (Plant) / Svadhiti (Axe as sacral instrument).
Chandas: Mixed: Yajus with embedded metrical cadence; treated liturgically as yajus.

मन॑स्त॒ आ प्या॑यतां वाक्त॒ आ प्या॑यतां प्रा॒णस्त॒ आ प्या॑यतां चक्षु॑स्त॒ आ प्या॑यतां श्रोत्रं॑ त॒ आ प्या॑यताम् । यत्ते॑ क्रू॒रं यदास्थि॑तं तत्त॒ आ प्या॑यतां निष्ट्यायतां तत्ते॑ शुध्यतु शमहो॑भ्यः । ओष॑धे॒ त्राय॑स्व॒ स्वधि॑ते॒ मैन॑ᳪ हिᳪसीः ।

mánas ta ā́ pyāyatāṃ vāk ta ā́ pyāyatāṃ prāṇás ta ā́ pyāyatāṃ cákṣus ta ā́ pyāyatāṃ śrótraṃ ta ā́ pyāyatām | yát te krūráṃ yád ā́sthitaṃ tát ta ā́ pyāyatāṃ niṣṭyāyatāṃ tát te śúdhyatu śám ahóbhyaḥ | óṣadhe trā́yasva svádhite mā́ enaṃ hiṃsīḥ |

তোমার মন পুষ্ট/প্রসন্ন হোক; তোমার বাক্ পুষ্ট হোক; তোমার প্রাণ পুষ্ট হোক; তোমার চক্ষু পুষ্ট হোক; তোমার শ্রোত্র পুষ্ট হোক। তোমার যা কিছু কঠোর/ক্রূর, যা কিছু ভিতরে স্থিত/জমে আছে—তা পুষ্ট হোক; তা দূরে সরে যাক/বেরিয়ে যাক; তা তোমার শান্তির জন্য শুদ্ধ হোক। হে ওষধি, রক্ষা কর; হে স্বধিতি (কুঠার/ছেদনাস্ত্র), আমাকে হিংসা কোরো না।

मनः । ते । आ । प्या॒यताम् । वाक् । ते । आ । प्या॒यताम् । प्राणः । ते । आ । प्या॒यताम् । चक्षुः । ते । आ । प्या॒यताम् । श्रोत्रम् । ते । आ । प्या॒यताम् । यत् । ते । क्रूरम् । यत् । आस्थितम् । तत् । ते । आ । प्या॒यताम् । निष्ट्यायताम् । तत् । ते । शुध्यतु । शम् । अहोभ्यः । ओषधे । त्रायस्व । स्वधिते । मा । एनम् । हिंसीः ।

मनःmind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
towards; fully
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
प्यायताम्may it swell/prosper
प्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्या (धातु) / प्याय् (वृद्ध्यर्थ)
वाक्speech
वाक्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
fully
:
TypeIndeclinable
Root
प्यायताम्may it prosper
प्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्या
प्राणःbreath; vital air
प्राणः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
fully
:
TypeIndeclinable
Root
प्यायताम्may it thrive
प्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्या
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
fully
:
TypeIndeclinable
Root
प्यायताम्may it be strengthened
प्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्या
श्रोत्रम्ear; hearing
श्रोत्रम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
fully
:
TypeIndeclinable
Root
प्यायताम्may it prosper
प्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्या
यत्whatever
यत्:
कर्म (अभिधेय-वस्तु)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
क्रूरम्cruel; harsh
क्रूरम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
यत्whatever
यत्:
कर्म (अभिधेय-वस्तु)
TypePronoun
Rootयद्
आस्थितम्that has settled/occupied
आस्थितम्:
विशेषण
TypeParticiple
Rootआ-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त) → आस्थित
तत्that
तत्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
fully
:
TypeIndeclinable
Root
प्यायताम्may it be appeased/filled out
प्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्या
निष्ट्यायताम्may it subside; be calmed down
निष्ट्यायताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनि-स्त्या/स्त्यै (धातु; ‘क्षीण/शान्त’ अर्थे) + लोट्
तत्that
तत्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद्
तेof you
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्
शुध्यतुmay it be purified
शुध्यतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootशुध् (धातु) / शुन्ध् (परिशुद्धौ)
शम्well-being; peace
शम्:
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
अहोभ्यःfrom the days (i.e., from day-to-day afflictions)
अहोभ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
ओषधेO herb/plant (O healing plant)
ओषधे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
त्रायस्वprotect (me)
त्रायस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootत्रा (धातु)
स्वधितेO axe/hatchet
स्वधिते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
एनम्this one; him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिंसीःharm
हिंसीः:
क्रिया
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
I
Indriyas (Manas, Vāk, Prāṇa, Cakṣus, Śrotra)
O
Oṣadhi (Plant)
S
Svadhiti (Axe/Knife as sacral instrument)
Ś
Śama (Peace/appeasement)