Mantra 7
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda transmission attribution; specific r̥ṣi not explicitly marked in the mantra itself)
Devata: Agni (primary); Devas and Pitṛs (secondary in the closing salutations)
Chandas: Mixed/prose-yajus (Yajus-formula; not a fixed ṛgvedic metre)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने॑ वाजजि॒द्वाजं॑ त्वा सरि॒ष्यन्तं॑ वाज॒जित॒ᳪ सम्मा॑र्ज्मि । नमो॑ दे॒वेभ्य॑: स्व॒धा पि॒तृभ्य॑: सु॒यमे॑ मे भूयास्त॒म्
Transliteration
ágnē vājajídvā́jaṃ tvā sariṣyántaṃ vājajítᳪ sammā́rjmi | námō devébhyaḥ svadhā́ pitṛ́bhyaḥ suyámē mē bhūyāstám
Translation
হে অগ্নি! বাজজিত্ (পুরস্কার/বাজের বিজয়ী) তোমাকে—বাজ (পুরস্কার)কে—যখন তুমি দ্রুত অগ্রসর হতে উদ্যত, সেই বাজজিত্ তোমাকে আমি সম্যক্ মার্জন করে শুদ্ধ করি। দেবগণকে নমঃ; পিতৃগণকে স্বধা—এই উভয়ই আমার জন্য সুয়ম (সুশাসন/সুসংগতি) ও সঠিক পথনির্দেশ হোক।
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने । वाज-जित् । वाजम् । त्वा । सरिष्यन्तम् । वाज-जितम् । सम्-मार्ज्मि । नमः । देवेभ्यः । स्वधा । पितृभ्यः । सु-यमे । मे । भूयास्तम् ।
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
वाजजित्O winner of the prize/strength
वाजजित्:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootवाज- + √जि (जये) → वाजजित् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
वाजम्the prize; strength; food
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सरिष्यन्तम्about to go/flow; intending to proceed
सरिष्यन्तम्:
कर्म
TypeParticiple (Adjectival)
Root√सृ (सरणे) → सरिष्यन्त् (लृट्/भविष्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त)
वाजजितम्as the prize-winner
वाजजितम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवाज- + √जि (जये) → वाजजित् (प्रातिपदिक)
सम्मार्ज्मिI wipe/clean (I polish)
सम्मार्ज्मि:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम् + √मृज् (मार्जने) → मार्ज्मि
नमःobeisance
नमः:
कर्म (नमस्कार-क्रियायाः द्योतकः)
TypeNoun (indeclinable-like in usage)
Rootनमस्- (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
स्वधाsvadhā (ancestral oblation-call)
स्वधा:
सम्बोधन/उद्गार (पितृ-सम्बन्धि आह्वान)
TypeNoun
Rootस्वधा- (प्रातिपदिक)
पितृभ्यःto the Fathers/ancestors
पितृभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootपितृ- (प्रातिपदिक)
सुयमःgood restraint/right order; good guidance
सुयमः:
कर्ता (भूयात् इत्यस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootसु- + यम- (प्रातिपदिक) / अथवा सुयम- (प्रातिपदिक)
मेfor me / of me
मे:
सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूयात्may it be; may it become
भूयात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)
तम्that (state/benefit)
तम्:
कर्म (भूयात् इत्यस्य फल/प्राप्त्यर्थः—‘that’)
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniD
Devas (Gods)P
Pitṛs (Fathers/Ancestors)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes