Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 81
Rishi: Anonymous/collective (cosmogonic style; later attribution varies)
Devata: Devatāḥ (a triad in context); the ‘immortal form’ as theological object
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तद॑स्य रू॒पम॒मृत॒ᳪ शची॑भिस्त॒स्रो द॑धुर्दे॒वता॑: सᳪररा॒णाः । लोमा॑नि॒ शष्पै॑र्बहु॒धा न तोक्म॑भि॒स्त्वग॑स्य मा॒ᳪसम॑भव॒न्न ला॒जाः
Transliteration
tád asya rūpám amṛ́taṃ śácībhiḥ tásro dadhur devátāḥ saṃrarāṇāḥ | lómāni śáṣpair bahudhā́ ná tokmábhis tvág asya māṃsám abhavan ná lājā́ḥ
Translation
তার সেই অমৃত রূপ তিন দেবতা, একমত হয়ে, নিজেদের শক্তি দ্বারা স্থাপন করলেন। তার লোম বহু প্রকারে শষ্প (কচি ঘাসের অঙ্কুর) হল, বীজ নয়; তার ত্বক যেন মাংস হল, যেন ভাজা দানা (লাজা)।
Padapatha (Word Analysis)
तत् । अ॒स्य॒ । रू॒पम् । अ॒मृत॑म् । शची॑भिः । त॒स्रः । द॒धुः॒ । दे॒वता॑ः । स॒म्-र॒रा॒णाः । लोमा॑नि । शष्पैः॑ । ब॒हु॒धा । न । तोक्म॑भिः । त्वक् । अ॒स्य॒ । मा॒ᳪसम् । अ॒भ॒व॒न् । न । ला॒जाः
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (अमृतम् इत्यस्य विशेषण/निर्देश)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof this/its
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रूपम्form, appearance
रूपम्:
Kartā (दधुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal, ambrosial
अमृतम्:
Karma/Predicate (तत्…अमृतम्—निर्देश/विशेष्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
शचीभिःwith powers/skills
शचीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक)
तस्रःthree
तस्रः:
Kartā (दधुः इत्यस्य)
TypeNumeral (Adjective)
Rootतिसृ (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
दधुःthey placed/held
दधुः:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
देवताःdeities
देवताः:
Kartā (दधुः इत्यस्य; तस्रः इत्यस्य विशेष्य)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
संरराणाःcoming together, assembled
संरराणाः:
Kartā (देवताः—विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjective)
Rootसम् + रा/रि (धातु) → संरराण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
लोमानिhairs
लोमानि:
Karma (अभवन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootलोमन् (प्रातिपदिक)
शष्पैःwith young grass shoots
शष्पैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशष्प (प्रातिपदिक)
बहुधाin many ways/abundantly
बहुधा:
Adverbial (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय)
नnot
न:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
तोक्मभिःwith grains/seeds
तोक्मभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतोक्म (प्रातिपदिक)
त्वक्skin
त्वक्:
Kartā (अभवत्/अभवत् इत्यर्थे)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
अस्यof it
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध-षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मांसम्flesh
मांसम्:
Kartā/Predicate (अभवत्—निर्देश)
TypeNoun
Rootमांस (प्रातिपदिक)
अभवत्became
अभवत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootभू (धातु)
नnot
न:
Negation
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
लाजाःparched grains
लाजाः:
Predicate (अभवन्/अभवन् इत्यर्थे; न…लाजाः)
TypeNoun
Rootलाजा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Devatāḥ (three in number; a concordant triad)A
Amṛta / the ‘immortal form’ (amṛta-rūpa)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes