Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 22

द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas

शिवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः । मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च

śivagaṇā ūcuḥ | kiṃ kartavyaṃ kva gaṃtavyaṃ mākriyate sa na kiṃ punaḥ | maryādā rakṣyate'smābhiranyathā kiṃ bravīti ca

শিবগণ বলল—কী করণীয়, আর কোথায় যাব? তিনি তো কিছুই করেন না; তবে আর কী করা যায়? আমরা শিষ্টাচারের সীমা রক্ষা করছি; নইলে তিনি আমাদের কী বলতেন?

शिव-गणाःŚiva’s attendants
शिव-गणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘शिवस्य गणाः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
कर्तव्यम्to be done / duty
कर्तव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्यय (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be done’
क्वwhere
क्व:
Deśādhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक देशवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb of place)
गन्तव्यम्where to go / to be gone
गन्तव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्यय (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be gone to’
माdo not
मा:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formअव्यय; निषेधार्थ निपात (prohibitive particle)
क्रियतेis done
क्रियते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (is done)
सःhe/that (one)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध निपात (negation)
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक
पुनःagain/then
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘again/then’
मर्यादाboundary, propriety, rule
मर्यादा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्यादा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रक्ष्यतेis protected
रक्ष्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (is protected)
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘by us’
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb) ‘otherwise’
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
ब्रवीतिsays
ब्रवीति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ निपात (conjunction)

Śivagaṇas (attendants of Lord Śiva)

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Paśupatinātha

S
Shiva

FAQs

It highlights maryādā (right order and restraint) as a form of devotion: Śiva’s gaṇas see their duty as protecting dharma and acting only within Śiva’s will, reflecting disciplined service (seva) rather than impulsive action.

In Saguna worship, devotion is expressed through obedience and regulated conduct; the gaṇas embody this by guarding boundaries and awaiting Śiva’s directive—mirroring how devotees approach the Liṅga with prescribed rules, purity, and reverence.

A takeaway is disciplined sādhana: keep vrata-niyamas (self-restraints), maintain purity and respectful limits in worship, and repeat the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) with the attitude of humble service rather than ego-driven action.