Mantra 15
Sukta 8.18
Devata: Vasus (with gods generally; within the same hymn cycle invoking Ādityas/Vasus)
Samhita Patha (Devanagari)
पाकत्रा स्थन देवा हृत्सु जानीथ मर्त्यम् । उप द्वयुं चाद्वयुं च वसवः ॥
Samhita Patha (IAST)
पा॒क॒त्रा स्थ॑न देवा हृ॒त्सु जा॑नीथ॒ मर्त्य॑म् । उप॑ द्व॒युं चाद्व॑युं च वसवः ॥
Transliteration
pā́katrā́ sthana devā hṛtsú jānītha mártyam | úpa dvayúṃ cā́dvayúṃ ca vasavaḥ ||
Translation
হে দেবগণ, গোপন স্থানে স্থিত থাকো; হৃদয়ের মধ্যে তোমরা মর্ত্যকে চিনে নাও। হে বসুগণ, দ্বয়ু (দ্বিমনা) ও অদ্বয়ু (একনিষ্ঠ/অখণ্ডমন)—উভয়েরই নিকটে এসো।
Padapatha (Word Analysis)
पा॒क॒ऽत्रा । स्थ॒न॒ । दे॒वाः॒ । हृ॒त्ऽसु । जा॒नी॒थ॒ । मर्त्य॑म् । उप॑ । द्व॒युम् । च॒ । अद्व॑युम् । च॒ । व॒स॒वः॒ ॥पाकत्रा । स्थन । देवाः । हृत्सु । जानीथ । मर्त्यम् । उप । द्वयुम् । च । अद्वयुम् । च । वसवः ॥pāka-trā | sthana | devāḥ | hṛt-su | jānītha | martyam | upa | dvayum | ca | advayum | ca | vasavaḥ
Word by Word
पाकत्राin a fitting/skillful way; in due place
पाकत्रा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपाकत्रा (अव्यय; पाक- ‘पक्व/कुशल’ + -त्रा ‘स्थान/प्रकार’)
स्थनstand; take your place
स्थन:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
देवाःO gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हृत्सुin the hearts
हृत्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
जानीथyou know; you recognize
जानीथ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
मर्त्यम्the mortal (man)
मर्त्यम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
उपtowards; near; up to
उप:
(क्रियाविशेषण/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
द्वयुम्the twofold/dual-possessing one
द्वयुम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootद्वयु (प्रातिपदिक; ‘द्वि-’ + -यु ‘युक्त/सम्पन्न’)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
अद्वयुम्the non-dual/undivided one
अद्वयुम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootअद्वयु (प्रातिपदिक; अ- + द्वयु)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
वसवःO Vasus (a class of gods)
वसवः:
Kartā (सम्बोधनार्थे/कर्तृवाचक)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)