Mantra 13
Sukta 7.15
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Agni
Chandas: Tr̥ṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने रक्षा णो अंहसः प्रति ष्म देव रीषतः । तपिष्ठैरजरो दह ॥
Samhita Patha (IAST)
अग्ने॒ रक्षा॑ णो॒ अंह॑स॒: प्रति॑ ष्म देव॒ रीष॑तः । तपि॑ष्ठैर॒जरो॑ दह ॥
Transliteration
agne rákṣā no áṃhasaḥ práti ṣma deva rī́ṣataḥ | tápiṣṭhair ajáro daha ||
Translation
হে অগ্নি, আমাদের অংহস্ (পাপ‑ক্লেশ) থেকে রক্ষা কর; হে দেব, আঘাতকারী/রীষকের বিরুদ্ধে দৃঢ় হয়ে দাঁড়াও। হে অজর (অমর), তোমার সর্বাধিক দাহক তাপে শত্রু-রচনাগুলিকে দগ্ধ করে দাও।
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने॑ । रक्ष॑ । नः॒ । अंह॑सः । प्रति॑ । स्म॒ । दे॒व॒ । रिष॑तः । तपि॑ष्ठैः । अ॒जरः॑ । द॒ह॒ ॥अग्ने । रक्ष । नः । अंहसः । प्रति । स्म । देव । रिषतः । तपिष्ठैः । अजरः । दह ॥agne | rakṣa | naḥ | aṃhasaḥ | prati | sma | deva | riṣataḥ | tapiṣṭhaiḥ | ajaraḥ | daha
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
रक्षprotect
रक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Root√रक्ष् (रक्षँ पालने)
नःus / for us
नः:
सम्प्रदान (रक्षणस्य लाभार्थम्)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम)
अंहसःfrom distress/sin
अंहसः:
अपादान (यतः रक्षणम्)
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)
प्रतिagainst; towards
प्रति:
उपपद-निर्देशक (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
ष्मindeed; just
ष्म:
निपात (अर्थ-प्रबलनम्)
TypeIndeclinable
Rootष्म (निपात)
देवO god
देव:
सम्बोधन (अग्नेः विशेषण-सम्बोधनम्)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
रीषतःof the harming one; of the assailant
रीषतः:
सम्बन्ध (अंहसः/शत्रोः—‘of the injurer’)
TypeAdjective/Participle
Root√रीष् (रीषँ हिंसायाम्) → रीषत् (वर्तमान-कृदन्त)
तपिष्ठैःwith the most scorching (flames/powers)
तपिष्ठैः:
करण (येन दहनम्)
TypeAdjective
Rootतपिष्ठ- (तपस्- से श्रेष्ठतमे, ‘most burning’)
अजरःunaging
अजरः:
कर्तृ (दह-क्रियायाः कर्ता—अग्निः)
TypeAdjective
Rootअजर- (प्रातिपदिक)
दहburn (up)
दह:
क्रिया
TypeVerb
Root√दह् (दहँ भस्मीकरणे)