Mantra 10
Sukta 10.119
Rishi: Agastya Māna
Devata: Soma
Chandas: Jagatī
Samhita Patha (Devanagari)
ओषमित्पृथिवीमहं जङ्घनानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति ॥
Samhita Patha (IAST)
ओ॒षमित्पृ॑थि॒वीम॒हं ज॒ङ्घना॑नी॒ह वे॒ह वा॑ । कु॒वित्सोम॒स्यापा॒मिति॑ ॥
Transliteration
óṣam ít pṛthivī́m aháṃ jaṅghanānī́ha véha vā́ | kuvít sómasyāpā́m ití ||
Translation
এক পা-ফেলায় আমি এই পৃথিবীকে অতিক্রম করতে পারি—এখানেও, ওখানেও। তবে কি সোমের আপঃ (জল) থেকেই এই বন্ধন-ভেদী শক্তি মুক্ত হয়—এমনই আমি অন্তরে বলি।
Padapatha (Word Analysis)
ओ॒षम् । इत् । पृ॒थि॒वीम् । अ॒हम् । ज॒ङ्घना॑नि । इ॒ह । वा॒ । इ॒ह । वा॒ । कु॒वित् । सोम॑स्य । अपा॑म् । इति॑ ॥ओषम् । इत् । पृथिवीम् । अहम् । जङ्घनानि । इह । वा । इह । वा । कुवित् । सोमस्य । अपाम् । इति ॥oṣam | it | pṛthivīm | aham | jaṅghanāni | iha | vā | iha | vā | kuvit | somasya | apām | iti
Word by Word
ओषम्indeed, surely
ओषम्:
—
TypeIndeclinable
Rootओषम् (avyaya; emphatic particle, Vedic) अथवा ओषम् < √वश्/√उष्? (traditional: indeclinable intensifier)
इत्just, indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (avyaya; particle)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जङ्घनानि(my) legs, shanks
जङ्घनानि:
कर्तृ (उपकर्तृ/सहायक-कर्तृ; ‘my legs’ as agent of motion)
TypeNoun
Rootजङ्घना (प्रातिपदिक; ‘shank/leg’; here as plural ‘legs/limbs’)
इहhere
इह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootइह (avyaya)
वेहhere (right here)
वेह:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootवेह (avyaya; Vedic deictic/adverb)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (avyaya)
कुवित्whether?, perhaps?
कुवित्:
—
TypeIndeclinable
Rootकु + वित् (avyaya; interrogative particle)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘water’)
इतिthus, so (quotative)
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (avyaya; quotative)