Shloka 17

सप्तसप्ततितमः सर्गः

Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure

Devanagari script

कस्यचित्त्वथ कालस्य राजा दशरथ: सुतम्।1.77.17।।भरतं कैकयीपुत्र मब्रवीद्रघुनन्दन:।

Transliteration

kasyacit tv atha kālasya rājā daśarathaḥ sutam |

bharataṃ kaikayīputram abravīd raghunandanaḥ || 1.77.17 ||

Translation

কিছু কাল পরে রঘুবংশের আনন্দ রাজা দশরথ কৈকেয়ীপুত্র পুত্র ভরতকে সম্বোধন করে বলিলেন।

Word by Word

• यत्: whatever
• यत्: कर्म (Karma/Object) (of 'upakalpyatām')
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — correlating with 'tat sarvam': 'whatever'

• च: and
• च: असम्बद्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — 'and'

• अन्यत्: other
• अन्यत्: विशेषण (Qualifier of 'yat/kiñcit')
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'other'

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: कर्म (Karma/Object) (within relative clause)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम) + चित् (निपात)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'anything (even a little)'

• एष्टव्यम्: to be arranged/desired
• एष्टव्यम्: विधेय (Predicate gerundive)
• Type: Adjective
• Root: इष् (धातु) + एष्टव्य (कृदन्त, तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligative); प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'to be desired/required'

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier of 'sarvam')
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'that'

• सर्वम्: all
• सर्वम्: कर्म (Karma/Object) (of 'upakalpyatām')
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'all (of it)'

• उपकल्प्यताम्: let it be arranged
• उपकल्प्यताम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: उप + कल्प् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense) — 'let it be arranged/prepared'

• अन्तःपुरस्य: of the inner palace
• अन्तःपुरस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; समास: अन्तः + पुर (अव्ययीभाव) — 'of the inner palace/inner apartments'

• द्वाराणि: gates
• द्वाराणि: कर्म (Karma/Object) (of 'arcyantām')
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'gates/doors'

• सर्वस्य: of the whole
• सर्वस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग — 'of the whole'

• नगरस्य: of the city
• नगरस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग — 'of the city'

• च: and
• च: असम्बद्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — 'and'

• चन्दनस्रग्भिः: with sandal garlands
• चन्दनस्रग्भिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: चन्दन + स्रज् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग; समास: चन्दनस्य स्रक् (षष्ठी-तत्पुरुष) — 'with sandal(-garlands)/sandal garlands'

• अर्च्यन्ताम्: let (them) be worshipped
• अर्च्यन्ताम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive) — 'let them be worshipped/adorned'

• धूपैः: with incense
• धूपैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: धूप (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, पुल्लिङ्ग — 'with incense'

• च: and
• च: असम्बद्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय — 'and'

• घ्राणहारिभिः: fragrant
• घ्राणहारिभिः: विशेषण (Qualifier of 'dhūpaiḥ')
• Type: Adjective
• Root: घ्राण + हारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; समास: घ्राणं हरति इति (उपपद-तत्पुरुष) — 'delighting the smell/sweet-smelling'

Context

"The heroic Yudhajit son of the king of Kekaya, your maternal uncle, has come here and wishes to take you with him, O Child!

Characters & Entities

• Daśaratha
• Bharata
• Kaikeyī
• Raghu dynasty

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It frames royal dharma as deliberate and timely counsel: the king-father initiates guidance when circumstances require.

What is the narrative situation?

A new development arises after the weddings, prompting Daśaratha to speak directly to Bharata.

Which character virtue is emphasized?

Responsible leadership and paternal care—Daśaratha acts as a guardian of family and state obligations.