HomeRamayanaBala KandaSarga 76Shloka 14

Shloka 14

सोऽहं गुरुवच: कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम्।कृता प्रतिज्ञा काकुत्स्थ कृता भू: काश्यपस्य हि।।।।

so ’haṃ guruvacaḥ kurvan pṛthivyāṃ na vase niśām | kṛtā pratijñā kākutstha kṛtā bhūḥ kāśyapasya hi ||

এইভাবে গুরুবাক্য পালন করে, হে কাকুৎস্থ, আমি রাত্রিতে পৃথিবীতে বাস করি না। প্রতিজ্ঞা করা হয়েছে; কারণ এই ভূমি কাশ্যপেরই বলে স্থির হয়েছে।

सःthat (one)/such
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
गुरुवचःthe teacher's word/command
गुरुवचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguru-vacas (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): गुरोः वचः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कुर्वन्doing/observing
कुर्वन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु) + śatṛ (शतृ)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
वसेI dwell/live
वसे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvas (वस् धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
निशाम्(for) the night
निशाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootniśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; काल-परिमाण (time-extent)
कृताmade
कृता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि-कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रतिज्ञाvow
प्रतिज्ञा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpratijñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काकुत्स्थO Kakutstha (Rāma)
काकुत्स्थ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkākutstha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
कृताmade/given over
कृता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (कृ धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि-कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (agreeing with भूः)
भूःthe earth
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhū (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काश्यपस्यof Kāśyapa
काश्यपस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkāśyapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/for)

O Descendant of Kakustha! having gifted this earth to Kasyapa, I promised him that I would not live here, during night time. For the earth belongs to him.

P
Paraśurāma
R
Rāma (Kākutstha)
K
Kāśyapa
E
Earth (pṛthivī/bhū)

FAQs

Keeping vows and honoring the guru’s command: dharma is shown as fidelity to one’s word (satya) even when personally inconvenient.

Paraśurāma clarifies the practical implication of Kāśyapa’s instruction: he avoids residing on earth at night.

Pratijñā-pālana (vow-keeping) and guru-bhakti (respectful obedience to the teacher).