HomeRamayanaBala KandaSarga 74Shloka 13

Shloka 13

उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच्च्युतम्।।।।मृगा: प्रशमयन्त्येते सन्तापस्त्यज्यतामयम्।

upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāc cyutam | mṛgāḥ praśamayanty ete santāpas tyajyatām ayam ||

পক্ষীদের মুখ থেকে নির্গত ধ্বনি যেন দিব্য সংকেত দিয়ে ভয়ংকর আশঙ্কা উপস্থিত করেছে। কিন্তু এই মৃগেরা বিপদ-শমনের লক্ষণ; অতএব এই সন্তাপ ত্যাগ করুন॥

उपस्थितम्arisen, present
उपस्थितम्:
Karma (कर्म/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootउप + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)
भयम्fear
भयम्:
Karma (कर्म/Object—topic)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
घोरम्dreadful
घोरम्:
Karma (कर्म/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)
दिव्यम्celestial, portentous
दिव्यम्:
Karma (कर्म/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)
पक्षिमुखात्from the birds' mouth
पक्षिमुखात्:
Apādāna (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootपक्षि + मुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'from the mouth of a bird'
च्युतम्uttered/released
च्युतम्:
Karma (कर्म/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootच्यु (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)
मृगाःanimals
मृगाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रशमयन्तिpacify, allay
प्रशमयन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + शम् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; णिच्-भावार्थे (causative sense): 'cause to subside'
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject—apposition)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (referring to mṛgāḥ)
सन्तापःgrief, distress
सन्तापः:
Karma (कर्म/Object of tyajyatām—'let grief be abandoned')
TypeNoun
Rootसन्ताप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्यज्यताम्let (it) be given up
त्यज्यताम्:
Kriyā (क्रिया/imperative passive)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): 'let it be abandoned'
अयम्this
अयम्:
Karma (कर्म/Object—qualifier)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (qualifying सन्तापः)

While they were conversing, a storm blew, shaking the earth and felling down beautiful trees.

D
Daśaratha
V
Vasiṣṭha
B
birds (omens)
D
deer (omens)

FAQs

Steadiness of mind (dhairya) grounded in wise interpretation: do not surrender to panic; discern signs carefully and abandon needless grief.

Ominous bird-cries and other portents appear on the road; Vasiṣṭha interprets them, balancing fear with reassurance.

Vasiṣṭha’s prudent counsel—calming the king and guiding the group toward measured, dharmic response.