HomeRamayanaBala KandaSarga 74Shloka 10

Shloka 10

भौमाश्चैव मृगा स्सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम्।।।।तान् दृष्ट्वा राजशार्दूलो वसिष्ठं पर्यपृच्छत।

bhaumāś caiva mṛgāḥ sarve gacchanti sma pradakṣiṇam | tān dṛṣṭvā rājaśārdūlo vasiṣṭhaṃ paryapṛcchat ||

সমস্ত ভূমিচর মৃগ ও পশু প্রদক্ষিণ করে ডানদিকে চলছিল। তা দেখে রাজশার্দূল দশরথ বশিষ্ঠকে জিজ্ঞাসা করলেন॥

भौमाःearthly/terrestrial
भौमाः:
Karta (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootभौम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying मृगाः)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
मृगाःanimals/beasts
मृगाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying मृगाः)
गच्छन्तिgo/move
गच्छन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
स्म(in the past)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (narrative particle)
प्रदक्षिणम्to the right
प्रदक्षिणम्:
Gati (गति/adverb of motion)
TypeIndeclinable
Rootप्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) 'to the right/rightwards'
तान्them
तान्:
Karma (कर्म/Object of dṛṣṭvā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund): 'having seen'
राजशार्दूलःtiger among kings
राजशार्दूलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमानार्थे तत्पुरुष/कर्मधारयभाव: 'tiger among kings' (epithet)
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
Karma (कर्म/Object of paryapṛcchata)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)
पर्यपृच्छतasked/enquired
पर्यपृच्छत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + प्रच्छ् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Seeing the beasts on the way rushing to the right the tiger among men, enquired of Vasishta:

D
Daśaratha (rājaśārdūla)
V
Vasiṣṭha

FAQs

A ruler consults wise counsel when uncertain: seeking guidance from a guru-like authority is a dharmic response to ambiguity.

During travel, Daśaratha notices animals moving to the auspicious right and asks Vasiṣṭha to interpret the sign.

Prudence and humility: despite being a king, Daśaratha asks rather than presumes.