HomeRamayanaBala KandaSarga 60Shloka 11
Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

नाभ्यागमंस्तदाहूता भागार्थं सर्वदेवता:।।।।तत: क्रोधसमाविष्टो विश्वामित्रो महामुनि:।स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत्।।।।

nābhyāgaman tadāhūtā bhāgārthaṃ sarvadevatāḥ |

tataḥ krodhasamāviṣṭo viśvāmitro mahāmuniḥ |

sruvam udyamya sakrodhas triśaṅkum idam abravīt ||

ভাগ গ্রহণের জন্য আহ্বান করা হলেও তখন সকল দেবতা এলেন না। তখন ক্রোধে আবিষ্ট মহামুনি বিশ্বামিত্র স্রুব উঁচিয়ে ক্রোধসহকারে ত্রিশঙ্কুকে এই কথা বললেন।

यावत्as long as
यावत्:
Sambandha (सम्बन्ध) / Temporal
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
Formअवधि-अव्यय (correlative: 'as long as')
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
धरिष्यन्तिwill endure / will last
धरिष्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural); परस्मैपदम्
तिष्ठन्तुlet (them) remain
तिष्ठन्तु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural); परस्मैपदम्
एतानिthese
एतानि:
Karta (कर्ता) (subject of तिष्ठन्तु)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण of (understood) नक्षत्राणि/वस्तूनि
सर्वशःin every way / entirely
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formप्रकार/परिमाण-अव्यय (adverb: 'entirely/in every way')
मत्कृतानिcreated by me
मत्कृतानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमत् (अस्मद्-षष्ठी) + कृत (कृ धातु + क्त) (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) used adjectivally; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुषः: मया कृतानि
सुराःO gods / the gods
सुराः:
Sambodhana (सम्बोधन) (contextual address)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); सम्बोधनार्थे प्रयोगः (addressing sense by context)
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण of सुराः
तत्therefore
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध) / Discourse marker
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतदर्थे/हेतौ अव्ययवत् प्रयोगः (particle: 'therefore/for that')
अनुज्ञातुम्to consent
अनुज्ञातुम्:
Prayojana (प्रयोजन) / Purpose
TypeVerb
Rootअनु + ज्ञा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formतुमन्त (infinitive): 'to permit/consent'
अर्हथyou should / please deign
अर्हथ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन (Plural); परस्मैपदम्

When, the gods invited by him did not come to receive their share of offerings, the great ascetic Viswamitra seized with anger lifted the sacrificial ladle and said to Trisanku:

V
Viśvāmitra
T
Triśaṅku
S
sruva (sacrificial ladle)
B
bhāga (share of offerings)

FAQs

The verse frames a dharmic tension: ritual order expects divine participation, yet refusal triggers a human response—raising questions about rightful authority, anger, and the limits of ritual power.

During Viśvāmitra’s sacrifice for Triśaṅku, the gods refuse to attend for their share; Viśvāmitra reacts strongly and addresses Triśaṅku.

Determination (though mixed with anger): Viśvāmitra’s refusal to abandon his undertaking despite divine non-cooperation.