HomeRamayanaBala KandaSarga 52Shloka 1
Next Verse

Shloka 1

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

स दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबल:।प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम्।।।।

sa dṛṣṭvā paramaprīto viśvāmitro mahābalaḥ | praṇato vinayād vīro vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam ||

জপ-তপস্যায় রতদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ বশিষ্ঠকে দেখে মহাবলী বীর বিশ্বামিত্র পরম আনন্দিত হলেন এবং বিনয়ে নত হয়ে প্রণাম করলেন।

सःhe (Viśvāmitra)
सः:
Karta (कर्ता; Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया ‘having seen’
परम-प्रीतःexceedingly pleased
परम-प्रीतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + प्रीत (कृदन्त; √प्री (धातु) क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः; ‘प्रीत’ (क्त) = ‘प्रसन्न’
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (कर्ता; Subject)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महाबलःvery powerful
महाबलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः
प्रणतःbowed down
प्रणतः:
Karta (कर्ता; subject-apposition)
TypeAdjective
Rootप्र-नत (कृदन्त; √नम् (धातु) क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘प्रणत’ = ‘नमित/नत’
विनयात्out of humility/respect
विनयात्:
Hetu (हेतु; cause)
TypeNoun
Rootविनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतौ/कारणे (ablative of cause: out of respect)
वीरःthe hero
वीरः:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-विशेषणवत् (appositional)
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
Karma (कर्म; Object)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जपताम्of those who pray
जपताम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Root√जप् (धातु) → जपत् (कृदन्त; शतृ)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; शतृ-प्रत्ययान्त ‘जपत्’ = ‘जपं कुर्वन्’
वरम्best, foremost
वरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वसिष्ठम्)

Overwhelmed with joy the mighty, heroic Viswamitra upon seeing Vasishta, the greatest among ascetics, was and offered respectful salutations.

V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha

FAQs

Dharma is shown as honouring spiritual excellence: even the powerful must bow to genuine tapas and sacred learning.

Viśvāmitra encounters Vasiṣṭha and greets him with visible joy and formal obeisance, establishing the social-religious protocol before dialogue unfolds.

Vinaya (humility) paired with recognition of spiritual authority.