HomeRamayanaBala KandaSarga 46Shloka 6

Shloka 6

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि।पुत्रं त्रैलोक्यभर्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि।।1.46.6।।

pūrṇe varṣa-sahasre tu śucir yadi bhaviṣyasi | putraṃ trailokya-bhartāraṃ mattas tvaṃ janayiṣyasi || 1.46.6 ||

যদি পূর্ণ এক সহস্র বছর তুমি শুচি থাকতে পারো, তবে আমার দ্বারা তুমি ত্রিলোকের ধারক-স্বামী পুত্র প্রসব করবে।

पूर्णेwhen completed
पूर्णे:
अधिकरण (Time-locative)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘वर्षसहस्रे’ इत्यस्य विशेषणम्
वर्षसहस्रेin (the period of) a thousand years
वर्षसहस्रे:
अधिकरण (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; समासः: सहस्रं वर्षाणाम् (द्विगु)
तुindeed, and
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक (emphasis/contrast)
शुचिःpure
शुचिः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृपदस्य (त्वम्) विशेषणम्
यदिif
यदि:
हेतु/शर्त (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तवाचक-अव्यय (conditional conjunction)
भविष्यसिyou will be/remain
भविष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
त्रैलोक्यभर्तारम्lord/supporter of the three worlds
त्रैलोक्यभर्तारम्:
कर्म (Object apposition to ‘पुत्रम्’)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य-भर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: त्रैलोक्यस्य भर्ता (षष्ठी-तत्पुरुष)
मत्तःfrom me
मत्तः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; ‘from me/through me’
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जनयिष्यसिwill give birth to
जनयिष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (धातु) (णिच् causative: जनय-)
Formलृट्-लकारः, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

"If you remain pure and clean, on completion of a thousand years you will give birth to a son through me who will be the lord of the three worlds".

K
Kāśyapa
D
Diti
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

Dharma is sustained discipline over time: higher outcomes require longer, steadier purity and restraint.

Kāśyapa sets a stricter condition—purity for a thousand years—promising an even greater result if fulfilled.

Perseverance (dhṛti) and long-term self-mastery, presented as the basis for world-sustaining power.