HomeRamayanaBala KandaSarga 14Shloka 36
Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

अश्वमेधप्रवृत्तिः

Commencement and Performance of Daśaratha’s Aśvamedha

हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणा:।अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत्समन्त्राष्षोडशर्त्विज:।।।।

hayasya yāni cāṅgāni tāni sarvāṇi brāhmaṇāḥ |

agnau prāsyanti vidhivat samantrāḥ ṣoḍaśartvijaḥ ||

ষোলো জন ঋত্বিজ ব্রাহ্মণ যথাযথ মন্ত্রোচ্চারণ করে বিধিমতে অশ্বের সকল অঙ্গ-প্রত্যঙ্গ ও অংশ অগ্নিতে আহুতি দিলেন।

हयस्यof the horse
हयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
यानिwhich
यानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सम्बन्धबोधक (qualifies aṅgāni)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
अङ्गानिlimbs
अङ्गानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṅga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन
तानिthose
तानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; 'those' (refers to aṅgāni)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; 'all' (qualifies tāni)
ब्राह्मणाःbrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
अग्नौin the fire
अग्नौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्रास्यन्तिthrow/offer
प्रास्यन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु; to throw) + प्र- उपसर्ग
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
विधिवत्duly
विधिवत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvidhivat (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण = 'according to rule'
स-मन्त्राःwith mantras
स-मन्त्राः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/पूर्वपद) + mantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सह-तत्पुरुष = 'with mantras' (qualifies ṛtvijaḥ)
षोडश-ऋत्विजःsixteen priests
षोडश-ऋत्विजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṣoḍaśa (संख्या) + ṛtvij (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; द्विगु-समास = 'sixteen priests'

The sixteen officiating priests (brahmins) offered all the horse's limbs with prayers as per the customs.

B
Brahmins (brāhmaṇāḥ)
A
Agni (sacrificial fire)
A
Aśvamedha horse

FAQs

Dharma is collective responsibility performed with correct speech (mantra) and correct method (vidhi): ritual action is ethical when it is disciplined, authorized, and complete.

The priests complete a central offering stage of the Aśvamedha by consigning the horse’s portions into the consecrated fire with mantras.

Ritual integrity and teamwork among the officiants—precision, completeness, and fidelity to injunction.