Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 109, Shloka 31

सत्यधर्मप्रतिपादनम्

Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च।द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः।।2.109.31।।

satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca |

dvijāti-devātithi-pūjanaṃ ca panthānam āhus tridivasya santaḥ || 2.109.31 ||

সন্তজন বলেন—সত্য, ধর্ম, পরাক্রম, জীবের প্রতি করুণা, মধুর বাক্য, এবং দ্বিজ, দেবতা ও অতিথির পূজা—এটাই স্বর্গলোকের পথ।

तेनthereby/therefore
तेन:
Karana (करण/Means: ‘by that/therefore’)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; तृतीया, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Prakara (प्रकार/Manner)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय
आज्ञायhaving understood
आज्ञाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeVerb
Rootā-√jñā (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having understood’
यथावत्properly
यथावत्:
Prakara (प्रकार/Manner)
TypeIndeclinable
Rootyathāvat (अव्यय)
Formरीतिवाचक अव्यय (properly, duly)
अर्थम्meaning/purport
अर्थम्:
Karma (कर्म/Object of ājñāya)
TypeNoun
Rootartha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
एकोदयम्single goal/one aim
एकोदयम्:
Karma (कर्म/Object of sampratipadya)
TypeNoun
Rooteka (संख्या) + udaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय (एकः उदयः/एकं उदयम्)
सम्प्रतिपद्यhaving reached
सम्प्रतिपद्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeVerb
Rootsam-prati-√pad (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having attained/reached’
विप्राःbrahmins
विप्राः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
धर्मम्dharma
धर्मम्:
Karma (कर्म/Object of carantaḥ)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
चरन्तःpractising
चरन्तः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Concomitant)
TypeVerb
Root√car (धातु)
Formशतृ-वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘practising’
सकलम्entire
सकलम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; धर्मम् इति विशेषण
यथावत्duly
यथावत्:
Prakara (प्रकार/Manner)
TypeIndeclinable
Rootyathāvat (अव्यय)
Formरीतिवाचक अव्यय
काङ्क्षन्तिdesire
काङ्क्षन्ति:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√kāṅkṣ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
लोक-आगमम्attainment of higher worlds
लोक-आगमम्:
Karma (कर्म/Object of kāṅkṣanti)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक) + āgama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (लोकस्य आगमः/प्राप्तिः)
अप्रमत्ताःcareful, vigilant
अप्रमत्ताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootapramatta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विप्राः इति विशेषण

The virtuous maintain that truthfulness, righteousness, valour, compassion towards all beings, speaking pleasing words, paying homage to gods, brahmins and guests -- all these are paths to heaven.

T
tridiva (heaven)
D
dvijāti (brahmins)
D
deva (gods)
A
atithi (guest)

FAQs

Dharma is a composite of satya (truth), moral duty, courage, compassion, kind speech, and reverence/hospitality—together forming the approved path of the righteous.

Rāma outlines a positive ethical program in response to Jābāli: instead of denying moral order, he enumerates virtues upheld by the ‘santaḥ’.

Satya anchored in compassion: Rāma frames righteousness as both principled (truth/duty) and humane (kindness, hospitality).