Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 109, Shloka 32

सत्यधर्मप्रतिपादनम्

Rama’s Defense of Truth and Dharma in Reply to Jabali

तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः।धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः।।2.109.32।।

tenaivam ājñāya yathāvad artham ekodayaṃ sampratipadya viprāḥ |

dharmaṃ carantaḥ sakalaṃ yathāvat kāṅkṣanti lokāgamaṃ apramattāḥ || 2.109.32 ||

অতএব ব্রাহ্মণগণ যথাযথ অর্থ জেনে, একমাত্র পরম লক্ষ্য গ্রহণ করে, বিধিমতো সমগ্র ধর্ম আচরণ করেন; তারা সতর্ক থেকে উচ্চতর লোকপ্রাপ্তি কামনা করেন।

निन्दामिI blame
निन्दामि:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√nind (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
कर्मact/deed
कर्म:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootkarma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
कृतम्done
कृतम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म इति विशेषण (‘done’)
पितुःof (my) father
पितुः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Of father)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Demonstrative)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म इति विशेषण (‘that’)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता/Subject of agṛhṇāt)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म/Object of agṛhṇāt)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; द्वितीया, एकवचन
अगृह्णात्took/accepted
अगृह्णात्:
Kriya (क्रिया/Main verb of relative clause)
TypeVerb
Root√grah (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘took/accepted’
विषमस्थ-बुद्धिम्one whose mind is set on a crooked/perilous path
विषमस्थ-बुद्धिम्:
Karma (कर्म/Object complement to tvām: ‘you who are…’)
TypeAdjective
Rootviṣama-stha (प्रातिपदिक) + buddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विषमे स्थिता बुद्धिः यस्य)
बुद्ध्याwith (a) mind
बुद्ध्या:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया, एकवचन
अनयाby this
अनया:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; बुद्ध्या इति विशेषण (‘by this’)
एवं-विधयाof such a kind
एवं-विधया:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootevaṃ (अव्यय) + vidhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; समासः—अव्ययीभाव (एवंविधा = ‘of such a kind’)
चरन्तम्practising/following
चरन्तम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeVerb
Root√car (धातु)
Formशतृ-वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; त्वाम् इत्यस्य विशेषण
सु-नास्तिकम्a great atheist
सु-नास्तिकम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + nāstika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय (सु + नास्तिकः = ‘thorough atheist’)
धर्म-पथात्from the path of dharma
धर्म-पथात्:
Apadana (अपादान/Ablative: from)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + patha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (धर्मस्य पथः)
अपेतम्departed/strayed away
अपेतम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootapa-√i (धातु)
Formक्त (past active participle), पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; त्वाम् इत्यस्य विशेषण (‘departed/strayed’)

Therefore, brahmins who have rightly understood the meaning of righteousness and adopt, with unmost care, the righteous ways as laid down in the scriptures seek attainment of higher positions.

V
vipra (brahmins)

FAQs

Dharma must be understood correctly and practised completely with vigilance (apramāda); negligence in duty undermines spiritual progress.

Rāma appeals to the model of disciplined brahmin practice to validate dharma as coherent, purposeful, and aimed at higher attainment.

Steadfast diligence: the verse praises careful, comprehensive adherence to righteous conduct.