Previous Verse
Next Verse

Shloka 80

The Greatness of the Ancestors: Ekoddiṣṭa Śrāddha, Āśauca Rules, and Sapiṇḍīkaraṇa

पिपीलक उवाच । त्वत्सादृश्यान्मया दत्तमन्यस्यै वरवर्णिनि । तदेकमपराधं मे क्षंतुमर्हसि भामिनि

pipīlaka uvāca | tvatsādṛśyānmayā dattamanyasyai varavarṇini | tadekamaparādhaṃ me kṣaṃtumarhasi bhāmini

পিপীলক বলল—হে সুন্দরবর্ণা, তোমার সাদৃশ্য দেখে আমি তা অন্যকে দিয়েছি; হে মানিনী, আমার সেই এক অপরাধ ক্ষমা করো।

पिपीलकःthe ant (Pipīlaka)
पिपीलकः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootपिपीलक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
त्वत्सादृश्यात्because of your resemblance
त्वत्सादृश्यात्:
Apadana (Cause/source/अपादान)
TypeNoun
Rootत्वत् (युष्मद्-प्रातिपदिक) + सादृश्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (त्वया सादृश्यम्), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
मयाby me
मया:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन
दत्तम्was given
दत्तम्:
Kriya (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; passive predicate: ‘was given’
अन्यस्यैto another (woman)
अन्यस्यै:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
वरवर्णिनिO fair-complexioned one
वरवर्णिनि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक) + वर्णिन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (वरः वर्णः यस्याः/वरवर्णा), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तत्that
तत्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एकम्one; single
एकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
अपराधम्offense; fault
अपराधम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअपराध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मेmy
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
क्षन्तुम्to forgive
क्षन्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootक्षम् (धातु) + तुमुन् (कृत् प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive): ‘to forgive’
अर्हसिyou ought; you should
अर्हसि:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भामिनिO angry/beautiful lady
भामिनि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभामिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Pipīlaka

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: karuna

Sandhi Resolution Notes: त्वत्सादृश्यान्मया = त्वत्सादृश्यात् + मया. दत्तमन्यस्यै = दत्तम् + अन्यस्यै. तदेकम् = तत् + एकम्. क्षंतुमर्हसि = क्षन्तुम् + अर्हसि (अनुस्वार/नकार-लोप लेखनभेद: क्षंतुम् for क्षन्तुम्).

P
Pipīlaka

FAQs

It highlights accountability: the speaker admits a specific wrongdoing (aparādha) and explicitly asks for forgiveness (kṣamā), modeling confession and reconciliation.

The speaker is Pipīlaka. He implies he gave something meant for the addressed woman to someone else because that person resembled her, and he seeks pardon for that mistake.

Although placed in the Sṛṣṭi-khaṇḍa, the verse functions primarily as moral/dialogical instruction—focusing on fault, remorse, and forgiveness rather than cosmology.