Previous Verse
Next Verse

Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 21

Nahusha’s Challenge to Hunda and the Mustering of Battle

चतुरंगबलं मेऽद्य योजयस्व हि सत्वरम् । एवमाकर्ण्य तत्तस्य हुंडस्यापि ततो लघुः

caturaṃgabalaṃ me'dya yojayasva hi satvaram | evamākarṇya tattasya huṃḍasyāpi tato laghuḥ

“আজই আমার চতুরঙ্গিনী সেনা দ্রুত সাজাও।” এ কথা শুনে হুণ্ডও তৎক্ষণাৎ দ্রুত কাজে লেগে গেল।

चतुरङ्गबलम्the fourfold army-force
चतुरङ्गबलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचतुरङ्ग + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (चतुरङ्गस्य बलम्)
मेmy
मे:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
योजयस्वarrange / deploy
योजयस्व:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थे), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative: ‘cause to be yoked/arrange’)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/assurance)
सत्वरम्quickly
सत्वरम्:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसत्वर (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रथमा/द्वितीया (adverbial accusative)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘श्रुत्वा’
तत्that (command/statement)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम
हुंडस्यof Huṇḍa
हुंडस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहुंड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; व्यक्तिनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle; ‘also/even’)
ततःthen / thereafter
ततः:
Apadana/Adhikarana (Source/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादानार्थक/क्रमवाचक-अव्यय (from there/then)
लघुःswift / quick
लघुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (कश्चित् पुरुषः)

Unspecified (a commanding figure addressing a subordinate/minister/commander)

Primary Rasa: vira

Sandhi Resolution Notes: मेऽद्य = मे + अद्य; एवमाकर्ण्य = एवम् + आकर्ण्य; तत्तस्य = तत् + तस्य; हुंडस्यापि = हुंडस्य + अपि

H
Huṇḍa

FAQs

It refers to the classical fourfold army: infantry, cavalry, chariots, and elephants—an idiom for a complete military force.

The verse names Huṇḍa as an actor who responds swiftly after hearing the command; the specific identity (king/warrior/leader) depends on the surrounding narrative of Adhyaya 114.

It highlights decisive command and immediate execution—often used in Purāṇic narrative to show urgency, preparedness, and the momentum of impending conflict.