Shloka 54

तदा विमुक्तेति सुरैर्हरस्य नाम स्मृतं पुण्यतमाक्षराढ्यम् । मोक्षप्रदं स्थावरजंगमानां ये प्राणिनः पञ्चतां यांति तत्र ॥ ५४ ॥

tadā vimukteti surairharasya nāma smṛtaṃ puṇyatamākṣarāḍhyam | mokṣapradaṃ sthāvarajaṃgamānāṃ ye prāṇinaḥ pañcatāṃ yāṃti tatra || 54 ||

তখন দেবতারা হরির নাম ‘বিমুক্ত’ স্মরণ করলেন—অতিশয় পবিত্র, পুণ্য অক্ষরে সমৃদ্ধ। তা মোক্ষদায়ক; সেখানে স্থাবর-জঙ্গম যে কোনো প্রাণী পঞ্চত্বে লীন হলে মুক্তি লাভ করে।

तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
विमुक्ता‘Vimuktā’
विमुक्ता:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इति-शब्देन नामरूपेण (as a name)
इतिthus (called)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/नामनिर्देशार्थक-अव्यय (quotative)
सुरैःby the gods
सुरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
हरस्यof Hara (Śiva)
हरस्य:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
नामname
नाम:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘स्मृत’, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे/कर्मणि—‘is remembered/called’
पुण्यतम-अक्षर-आढ्यम्rich in most sacred syllables
पुण्यतम-अक्षर-आढ्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपुण्यतम (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (अक्षरैः आढ्यम्; पुण्यतमम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नाम)
मोक्ष-प्रदम्granting liberation
मोक्ष-प्रदम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक) + प्रद (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दा)
Formउपपद-तत्पुरुष (मोक्षं प्रददाति), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नाम)
स्थावर-जङ्गमानाम्of immobile and mobile beings
स्थावर-जङ्गमानाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व (स्थावराः च जङ्गमाः च), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धः (प्राणिनः)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; सम्बन्धक-यः-तद्
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; ‘ये’ इत्यस्य विशेष्य
पञ्चताम्death (state of five-ness)
पञ्चताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्चता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ‘पञ्चत्व’ = death (becoming five elements)
यान्तिgo/attain
यान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय

Suta (narrating the Tirtha-Mahatmya; within the Purana’s discourse tradition)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"bhakti","secondary_rasa":"shanta","emotional_journey":"Reverent recollection of Hari’s sacred name rises into a liberating assurance: all beings dying there attain mokṣa, settling into profound peace."}

H
Hari
S
Suras (Devas)

FAQs

It declares that remembrance/utterance of Hari’s sacred name “Vimukta,” especially in a tirtha context, is itself a moksha-giving power, extending compassionately to all beings who die there.

It centers liberation on nāma-smṛti—devotional remembrance of Hari’s name—showing bhakti as an accessible means where divine grace operates through the holy name.

The verse implicitly highlights Śikṣā and Vyākaraṇa principles: the sanctity and efficacy of “akṣara” (syllables) in correct name-recitation/remembering, a core idea behind mantra and liturgical pronunciation.