Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

The Account of Mohinī (Mohinī-kathanam): Ekādaśī Nirṇaya, Daśamī Boundary, and Aruṇodaya

सर्वेष्वपि तु लोकेषु विदिता दशमी तिथिः । यमस्य तस्याः प्रांति तु स्थितिः कार्या त्वयानघे ॥ ९ ॥

sarveṣvapi tu lokeṣu viditā daśamī tithiḥ | yamasya tasyāḥ prāṃti tu sthitiḥ kāryā tvayānaghe || 9 ||

সকল লোকেই দশমী তিথি সুপরিচিত। অতএব, হে নিষ্পাপা, সেই তিথির প্রান্তে (সমাপ্তি-সন্ধিক্ষণে) যমের উদ্দেশ্যে বিধিপূর্বক ব্রত-স্থাপন তোমার করা উচিত।

sarveṣuin all
sarveṣu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन) (agreeing with lokeṣu)
apialso/even
api:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), inclusion/emphasis
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
lokeṣuin the worlds
lokeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
viditāknown
viditā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√vid (धातु) + kta (कृत्)
FormPast passive participle (क्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (agreeing with tithiḥ)
daśamītenth
daśamī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśamī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (ordinal used as adjective of tithiḥ)
tithiḥlunar day
tithiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottithi (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
yamasyaof Yama
yamasya:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
tasyāḥof that (tithi)
tasyāḥ:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन) (referring to daśamī tithi)
prāṃtimthe end/limit
prāṃtim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāṃti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
sthitiḥobservance/remaining (till)
sthitiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsthiti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
kāryāto be done/should be done
kāryā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु) + ya (कृत्य)
FormGerundive/obligatory participle (कृत्य/यत्), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (agreeing with sthitiḥ)
tvayāby you
tvayā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormSecond person pronoun, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
anagheO sinless one
anaghe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootanagha (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Feminine vocative usage (सम्बोधन), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन)

Narada (in instruction/dialogue context of Uttara-Bhaga teachings)

Vrata: Yama-related observance on Daśamī (name not specified)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Y
Yama

FAQs

It highlights Daśamī as a universally recognized tithi and directs the practitioner to perform an appropriate Yama-related observance, emphasizing disciplined time-based dharma.

Bhakti here expresses itself as faithful adherence to sacred timings and prescribed observances—devotion shown through vrata-niyama and reverence to cosmic order (ṛta) represented by Yama.

It points to calendrical discipline based on the lunar tithi system—an applied aspect of Jyotiṣa (Vedāṅga astrology/astronomy) used for scheduling vratas and rites.