Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

दुर्लभः शौकरे वासो दुर्लभं हरिचिन्तनम् । दुर्लभो जागरो विष्णोर्दुर्लभा ह्यात्मसत्क्रिया ॥ ४१ ॥

durlabhaḥ śaukare vāso durlabhaṃ haricintanam | durlabho jāgaro viṣṇordurlabhā hyātmasatkriyā || 41 ||

শৌকর নামে পবিত্র স্থানে বাস দুর্লভ, আর হরি-চিন্তনও দুর্লভ। বিষ্ণুর জন্য জাগরণ দুর্লভ, এবং আত্মসৎক্রিয়া—অন্তরের সত্য সাধনাসহ সদাচার—ও দুর্লভ।

durlabhaḥrare
durlabhaḥ:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
śaukarein/at the boar (form)
śaukare:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootśaukara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/Napuṃsaka (contextual), Saptamī vibhakti (Locative/सप्तमी), Ekavacana; ‘śūkara-sambandhi’ (pertaining to boar)
vāsaḥdwelling, residence
vāsaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootvāsa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
durlabhamrare
durlabham:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; predicative with ‘cintanam’
hari-cintanammeditation on Hari
hari-cintanam:
Karta
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक) + cintana (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa ‘hareḥ cintanam’ (meditation on Hari)
durlabhaḥrare
durlabhaḥ:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
jāgaraḥnight vigil, wakefulness
jāgaraḥ:
Karta
TypeNoun
Rootjāgara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/षष्ठी), Ekavacana
durlabhārare
durlabhā:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
hiindeed
hi:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormNipāta/particle (निपात), emphasis/indeed; appears as hy- before vowel in sandhi
ātma-sat-kriyātrue self-discipline / proper conduct
ātma-sat-kriyā:
Karta
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक) + sat (प्रातिपदिक) + kriyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; multi-member Tatpuruṣa: ‘ātmanaḥ sat-kriyā’ / ‘satī kriyā’ (proper/virtuous conduct of the self)

Narada (as a teaching voice within the Narada Purana’s Uttara-Bhaga context)

Vrata: none (jāgaraṇa for Viṣṇu mentioned as a practice, but no named vrata specified)

Rasa: {"primary_rasa":"bhakti","secondary_rasa":"shanta","emotional_journey":"A pilgrimage-tinged longing (rare residence at Śaukara) deepens into inner practice—Hari-contemplation, Viṣṇu-vigil, and finally the hardest: sustained self-discipline and righteous conduct."}

V
Vishnu
H
Hari

FAQs

It ranks four supports of liberation-oriented devotion—living in a holy place, remembering Hari, keeping a Viṣṇu vigil, and sustaining inner righteous discipline—and declares that all are difficult but exceptionally transformative when attained.

Bhakti is shown as more than external worship: it includes continuous Hari-chintana and dedicated observances like Viṣṇu-jāgaraṇa, grounded in atmasatkriyā—ethical self-purification that makes devotion steady and fruitful.

The verse is primarily vrata-focused rather than Vedanga-technical: it points to practical discipline (niyama) such as devotional vigils and regulated conduct, which are applied aspects of dharma rather than a direct teaching on Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Śikṣā.